Το πρώτο σκαλί

  

Στην αγορά της βρίσκεις Νομοθέτας

που δεν γελά κανένας τυχοδιώκτης.

Κ. Π. Καβάφης

 

Το σωτήριον έτος 1920, μέρα καλοκαιριού, κοντά στο σούρουπο, ο περί ου ο λόγος Φώτης έμπαινε με την βάρκαν του, την «Αγγελοκαμωμένη», εις τον μικρό λιμένα του χωρίου.

Ήτο η ώρα που οι ναυτικοί και οι ψαράδες απολάμβανον τον απογευματινό τους καφέ, ώρα ασυνήθης διά να ευρίσκεται κανείς εις την θάλασσαν και η απρόσμενος άφιξις του Φώτη έδωσε λαβή διά απορίας και σχόλια.

Από πού ήρχετο; Πώς και εξέμεινε – νοικοκύρης άνθρωπος – τόσο αργά εις τον γιαλό; Απάντησιν εις τα ερωτήματα ανέλαβε να αναζητήσει ο Μπίκος, ο γέρος, κουτσός καφετζής του μικρού καφενέ, όστις με μεγάλην φωνήν απευθύνθη εις τον βαρκάρην.

-                      Ε, Φώτη. Πώς κι έτσι τέτοια ώρα; Πούθε μάς έρχεσαι;

Ο Φώτης δεν απεκρίθη. Σκυφτός και κατηφής έπιασε να δένει την βάρκαν του στον «ηγούμενο» κι έπειτα, με μεγάλο κόπο, προσπάθησε να ανασύρει εκ του κήτους του σκάφους μίαν μεγάλην κάσαν. Ένα κιβούρι.

‡

Το διάβασε, το ξαναδιάβασε, έμεινε ικανοποιημένος.

Ποτέ δεν είχε περάσει από το νου του να γίνει συγγραφέας, αυτός ένας άνθρωπος του μόχθου, που μετά βίας είχε τελειώσει το Γυμνάσιο. Στα μάτια του οι συγγραφείς φάνταζαν πάντοτε ως πλάσματα υπερκόσμια, κάτοικοι ενός άλλου γαλαξία, από τον οποίο αντλούν τις ιστορίες τους, όπου ζουν τα πρόσωπα που ενσαρκώνουν τους ήρωές τους και όπου βρίσκεται το σκηνικό, οι πόλεις και τα χωριά μέσα στα οποία διαδραματίζονται οι ιστορίες αυτές. Και ανάμεσά τους πρώτος και καλύτερος Εκείνος, ο Τέλης Αναγνώστου, ο συγγραφέας που είχε, κυριολεκτικά αλλάξει τη ζωή του.

Ο ίδιος του δεν ήξερε να γράφει, αυτό ήταν σίγουρο. Βέβαια, στη ζωή του είχε γράψει και μάλιστα πολύ. Στα χρόνια της θητείας του, ξεχασμένος στο γραφείο κάποιας αποθήκης, σε έναν παροπλισμένο Λόχο Υλικού Πολέμου, καθόταν καθημερινά ώρες ολόκληρες και έγραφε. Για την ακρίβεια, αντέγραφε. Είχε βρει μια παλιά Γραμματική του Μανόλη Τριανταφυλλίδη, συγκεκριμένα τη «Μικρή Νεοελληνική Γραμματική» του 1949, και την αντέγραφε ξανά και ξανά σε κάτι παλιά, αχρησιμοποίητα τετράδια που είχε ξετρυπώσει. Είχε φτάσει στο σημείο να γράφει χωρίς ούτε ένα ορθογραφικό λάθος και, πολλές φορές, κρυφά μέσα του, αναλογιζόταν τα λόγια της φιλολόγου του στο Γυμνάσιο Αρρένων. «Πασχαλίδη, τα λάθη σου είναι πιο πολλά και από τα φύλλα στα δέντρα του Νταμπλατζά». Ο Νταμπλατζάς ήταν μια τοποθεσία στα βορειοανατολικά του γυμνασίου, αγαπημένος τόπος συνάντησης των μαθητών που την κοπανούσαν από το μάθημα και πήγαιναν να φουμάρουν κανένα τσιγαράκι και να φιλοσοφήσουν για το ματς της Δόξας ή για τις ταινίες που έπαιζαν ο Απόλλων και το Αττικόν.

Να που καμιά φορά και το αρνητικό σχόλιο, η ειρωνεία, η καζούρα, γίνονται αφορμή για να αλλάξεις και να βελτιωθείς. Καμιά φορά, όχι πάντα. Γιατί οι παρατηρήσεις και τα σχόλια της φιλολόγου του δεν είχαν κανένα αποτέλεσμα πάνω του, εκτός από το να παρατήσει το σχολείο στην Πρώτη Λυκείου, δεύτερη φορά στάσιμος, και να πάει σερβιτόρος στο πατσατζίδικο του θείου του, όπου ρουφούσε τις ιστορίες που έλεγαν οι ξενύχτηδες με περισσότερη όρεξη απ’ ό,τι ρουφούσαν εκείνοι τον ψιλοκομμένο τους.

Στο Κέντρο Νεοσυλλέκτων όμως, όταν ο διοικητής στην αναφορά, μπροστά σε όλο το τάγμα, κούνησε μια αίτησή του και του φώναξε «Πασχαλίδη, μόνο το όνομά σου έγραψες σωστά, το γυμνάσιο με μέσο το τελείωσες;» τότε έγινε μέσα του το κλικ.

Έριξε άλλη μια ματιά στο κείμενό του.

Όχι, δεν ήξερε να γράφει. Διάβαζε όμως, διάβαζε ό,τι έβρισκε μπροστά του, ό,τι έπεφτε στα χέρια του, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν είχε τις προτιμήσεις του. Όταν μια φορά, στην παρουσίαση ενός βιβλίου, τότε που τόλμησε να πάρει το λόγο και να διατυπώσει ένα ερώτημα στον συγγραφέα, κάτι σαν «τι είναι πιο σημαντικό για σας, οι ήρωες του βιβλίου σας, ή οι άνθρωποι του περιβάλλοντός σας», τον ρώτησε κάποιος αν γράφει, αυτός, εντελώς αυθόρμητα, απάντησε «όχι, διαβάζω». Το ίδιο βράδυ, στο σπίτι του, φέρνοντας ξανά και ξανά το διάλογο στο μυαλό του, συνειδητοποίησε πως αυτή η απάντηση δεν ήταν δική του. Την είχε δανειστεί από την απάντηση που είχε δώσει ο Κυριάκος, ένας θαμώνας του καφενείου όπου σύχναζε τα βράδια, ο οποίος ήταν μονίμως δίπλα από μια παρτίδα τάβλι και παρακολουθούσε αμίλητος. Μια μέρα τον ρώτησε ένας αργόσχολος αν ξέρει να παίζει τάβλι κι εκείνος του αποκρίθηκε «Όχι, ξέρω να βλέπω».

‡

Ήξερε να διαβάζει.

Ήξερε να διαβάζει; Τα τελευταία χρόνια διάβαζε σχεδόν αποκλειστικά τα βιβλία του Τέλη Αναγνώστου –δεν τα διάβαζε, τα ρουφούσε, τα μάθαινε από έξω- και όχι μόνο τα βιβλία, αλλά οτιδήποτε δικό του, συνεντεύξεις σε κυριακάτικες εφημερίδες, άρθρα σε λογοτεχνικά περιοδικά, ένα μονόπρακτο που δεν ανέβηκε ποτέ, μέχρι και μια συμμετοχή του σε ένα συλλογικό παραμύθι για παιδιά, που γράφτηκε για κάποιο παιδικό χωριό.

Τι ήταν εκείνο που τον είχε τραβήξει σ’ αυτόν τον συγγραφέα, ο οποίος δεν έχαιρε και ιδιαίτερης εκτίμησης, ούτε στο αναγνωστικό κοινό, ούτε στους ειδικούς περί τη λογοτεχνία; Η γλώσσα του, φυσικά. Η γλώσσα, που χρησιμοποιούσε ακόμα και στις συχνές τηλεοπτικές του εμφανίσεις σε αμφιβόλου ποιότητος προγράμματα, και ήταν κάτι ανάμεσα σε Παπαδιαμάντη και Βιζυηνό, κάτι που του θύμιζε έντονα τον Ροΐδη αλλά και την Μητσάκη, συγγραφείς αγαπημένους του, που τους είχε «ξεκοκαλίσει», πριν κολλήσει με τον Τέλη Αναγνώστου. Εκείνον που, σε πείσμα των διάφορων «ειδικών» περί τη λογοτεχνία, οι οποίοι, κάθε φορά, έκαναν πιο θετικά σχόλια για την νέα του κατάκτηση παρά για το νέο του βιβλίο, είχε γίνει το λογοτεχνικό του ίνδαλμα.

Πώς θα του φαινόταν, άραγε, το κείμενό του; Ούτε στα πιο τρελά του όνειρα δεν μπορούσε να φανταστεί πως κάποια μέρα θα τον γνώριζε από κοντά, πως θα έπιναν μαζί κρασί και, ακόμη πιο τρελό, πως θα του έδινε να διαβάσει ένα γραπτό του, το πρώτο πραγματικό κείμενο που έβγαινε από τα χέρια του.

Όταν πρωτοδιάβασε στα ΧΡΟΝΙΚΑ την ανακοίνωση για εκείνο το διήμερο «σεμινάριο δημιουργικού γραψίματος», του ήρθε να γελάσει. «Έφτασαν κι εδώ αυτά τα αμερικάνικα κόλπα, για να μαζεύουν τα λεφτά από τα ψώνια που νομίζουν ότι έτσι θα γίνουν συγγραφείς», σκέφτηκε. Όταν όμως, την άλλη μέρα, είδε δημοσιευμένο και το πρόγραμμα και διάβασε ανάμεσα στα ονόματα των «διδασκόντων» και εκείνο του Τέλη Αναγνώστου, πήγε και γράφτηκε από τους πρώτους. Και να τος, τώρα, με το κείμενό του στο χέρι, να πηγαίνει γεμάτος αγωνία να το εκθέσει στην κρίση του.

‡

Είχε φτάσει κάπως καθυστερημένα στο σχολείο όπου θα γινόταν το σεμινάριο, για να διαπιστώσει αμέσως πως αυτός δεν είχε καμιά σχέση με τους υπόλοιπους «μαθητές», στο τεράστιο πλήθος των οποίων ξεχώριζαν αρκετές καθηγήτριες, καναδυό φαρμακοποιοί, κάτι νεαροί δικηγόροι και διάφοροι άλλοι «κουλτουριάρηδες», όλοι τους γνωστοί και μη εξαιρετέοι από τις λογοτεχνικές βραδιές και τις παρουσιάσεις βιβλίων που καμιά φορά παρακολουθούσε και ο ίδιος.

Οι εισηγητές ήταν διδάσκοντες σε κάποιο περιφερειακό πανεπιστήμιο, μεταπτυχιακοί φοιτητές στη διδασκαλία της λογοτεχνίας, ένας αποτυχημένος στιχουργός και δυο συγγραφείς, ο Τέλης Αναγνώστου και ο «πολύς» Μίλτος Χάρακας, το αντίπαλο δέος του πρώτου. Αυτός, σε αντίθεση με τον Τέλη Αναγνώστου, ήταν το χαϊδεμένο παιδί των κριτικών και των δημοσιογράφων, με κρατικό βραβείο, βραβεία αναγνωστών και τιμητικές διακρίσεις από όλες τις λέσχες ανάγνωσης ανά το πανελλήνιο. Αντίπαλο δέος εξαιτίας της γλώσσας που χρησιμοποιούσε, μιας «μαλλιαρής», κουλτουριάρικης δημοτικής που αυτός, οπαδός ενός ιδιότυπου, σύγχρονου, θα έλεγε κανείς, αττικισμού, τη θεωρούσε κατάλληλη μόνο για… συνδικαλιστική χρήση και καθόλου για λογοτεχνική.

Το σεμινάριο δεν ήταν και άριστα οργανωμένο. Όταν έγινε ο αυθαίρετος χωρισμός στα τμήματα, εντελώς συμπτωματικά, μόνο αυτός και κάμποσες καθηγήτριες βρέθηκαν στο τμήμα του Αναγνώστου. Οι υπόλοιποι μοιράστηκαν στα άλλα τμήματα, με τους περισσότερους να συνωστίζονται στο τμήμα στο οποίο πρώτος θα δίδασκε ο Μίλτος Χάρακας. Βέβαια, σύμφωνα με το πρόγραμμα, οι εισηγητές θα εναλλάσσονταν και θα περνούσαν όλοι από όλα τα τμήματα, όμως φαίνεται πως οι περισσότεροι καθοδηγήθηκαν από την υστερόβουλη σκέψη «άσε να πάμε τώρα μ’ εκείνον που μας αρέσει και μετά βλέπουμε».

Η πρώτη μέρα κύλισε γι’ αυτόν χωρίς κανένα ενδιαφέρον, με εξαίρεση, εννοείται, την εισήγηση του Τέλη Αναγνώστου και τα ιδιαίτερα μεγάλης διάρκειας διαλείμματα, κατά τα οποία δεν ξεκολλούσε κοντά από τον συγγραφέα, όπως κι εκείνος από δυο πεταχτούλες, νεοδιόριστες φιλολόγους, που είχαν έρθει για το σεμινάριο από γειτονική πόλη.

Το βράδυ, το πρόγραμμα προέβλεπε δείπνο για όλους σε γνωστή ταβέρνα και, εντελώς συμπτωματικά, η τετράδα βρέθηκε να κάθεται στο ίδιο τραπέζι, όπου το κρασί, κερασμένο από τον γαλαντόμο δήμαρχο της πόλης που έκανε την περασιά του λίγο πριν από τα μεσάνυχτα, έρευσε άφθονο, για να λύσει τις γλώσσες που, ομολογουμένως, δεν ήταν και πολύ καλά δεμένες.

Όπως συμβαίνει σ’ αυτές τις περιπτώσεις, ακολούθησε «ένα» ποτό σε μπαρ με μουσική, η ένταση της οποίας έφερε ακόμη πιο κοντά εισηγητή και επιμορφούμενους, αφού, για να ακουστείς από τον συνομιλητή σου, έπρεπε να φωνάξεις δυνατά μέσα στο αφτί του, γεγονός που όλοι και, παραδόξως κι αυτός, το βρήκαν μάλλον βολικό, παρά ενοχλητικό.

Τις πρώτες πρωινές ώρες, συνόδεψε τον –τώρα πια- «Τέλη» και τα «κορίτσια» στο ξενοδοχείο που θα διανυκτέρευαν, καληνύχτισε και γύρισε στο σπίτι του, όπου θυμήθηκε ότι έπρεπε να κάνει την «άσκηση» που τους είχε αναθέσει ο «Τέλης». Στην πραγματικότητα το σκεφτόταν σχεδόν όλο το βράδυ, τώρα όμως συνειδητοποιούσε τη δυσκολία του εγχειρήματος. Έβγαλε από την τσέπη του το χαρτί και διάβασε: «Το σωτήριον έτος 1920, μέρα καλοκαιριού, κοντά στο σούρουπο, ο περί ου ο λόγος Φώτης». Ήταν η πρώτη φράση, που τους είχε δοθεί από τον συγγραφέα, την οποία έπρεπε να συμπληρώσουν με τέτοιο τρόπο, ώστε να δημιουργηθεί η αρχή ενός διηγήματος. Η αρχή αυτή έπρεπε να διαθέτει όλες τις προδιαγραφές που είχαν επισημανθεί από τους εισηγητές, έτσι που να παρακινεί το ενδιαφέρον του αναγνώστη να συνεχίσει το διάβασμα. Την επόμενη ημέρα, ο κάθε επιμορφούμενος θα παρουσίαζε στην τάξη τη δική του συνέχεια και ο εισηγητής, στην περίπτωσή τους ο Τέλης Αναγνώστου, θα την αξιολογούσε.

‡

Στο δρόμο για το σεμινάριο σκέφτηκε να ξαναδιαβάσει το κείμενό του, όμως συνειδητοποίησε ότι το είχε μάθει πλέον απ’ έξω. Το απήγγειλε φωναχτά και ένοιωσε βαθιά ικανοποίηση. Δεν έκλεισε μάτι, όμως άξιζε τον κόπο. Περισσότερο τον χαροποιούσε το ότι θα αποδεικνύονταν άξιος μαθητής του Τέλη Αναγνώστου. Η γλώσσα, η γλώσσα που χρησιμοποίησε ήταν τόσο κοντά στου συγγραφέα και εκείνο το «σωτήριον έτος», όπως και το «περί ου ο λόγος» τον είχαν εμπνεύσει να δημιουργήσει ένα μικρό, πολύ μικρό είναι η αλήθεια, διαμαντάκι. Ήξερε αυτός κι ας μην ήταν ειδικός, καταλάβαινε πότε ένα γραπτό είχε αξία και το δικό του, το δίχως άλλο, είχε.

Έφτασε αργοπορημένος. Οι άλλοι είχαν μπει στις τάξεις. Χτύπησε την πόρτα, κρατώντας στο χέρι το κείμενό του. Άνοιξε, μπήκε λέγοντας θαρρετά «καλημέρα» και «συγγνώμη για την καθυστέρηση», και έψαξε στο πλήθος να βρει τη θέση του.

Στο πλήθος;

«Πέρνα, συνάδελφε, δεν αρχίσαμε ακόμη», ακούστηκε η φωνή από την έδρα.

Η φωνή!

Η φωνή;

Η φωνή του Μίλτου Χάρακα!

«Ο Αναγνώστου ειδοποίησε ότι είναι αδιάθετος και έτσι θα έχω τη χαρά να ακούσω εγώ τις πρώτες σας δημιουργίες».

Το κείμενο τού έπεσε από τα χέρια. Έσκυψε να το μαζέψει και, κρύβοντάς το στην τσέπη του, διαπίστωσε πως απουσίαζαν και τα «κορίτσια».

 

Δράμα, Χριστούγεννα 2012

Χλωριούχο Νάτριο

 Πού είχε βάλει το αλάτι;

Κάθε φορά που ήταν ταραγμένη δεν μπορούσε να βρει το αλάτι. Και ήξερε καλά, το θυμόταν από τη μάνα της, ότι το αλάτι πρέπει να μπαίνει στα ρεβίθια την κατάλληλη στιγμή.

Ήταν από τα λίγα πράγματα που θυμόταν από τη μαγειρική της μητέρα της. «Μόλις πάψουν να αφρίζουν, τότε ρίχνουμε το κρεμμύδι ψιλοκομμένο, το δενδρολίβανο και το αλάτι».

Όμως, πού είχε βάλει το αλάτι;

Αχ, και να ήταν από καμιά μεριά να την έβλεπε τώρα. «Κάτσε εδώ δίπλα μου να μαθαίνεις», της έλεγε κάθε φορά που βρισκόταν στην κουζίνα κι αυτή χωνόταν ανάμεσα στα πόδια της, για να πάρει ένα μήλο ή λίγο παγωτό από το ψυγείο. «Θα κάνεις οικογένεια μεθαύριο και θα παιδεύεσαι με τους “Τσελεμεντέδες”…»

«Εμένα η ταυτότητά μου δε γράφει “οικιακά”», της απαντούσε πάντα και βιαζόταν να φύγει, μη τυχόν και μυρίσουν τα φρεσκολουσμένα μαλλιά της. «Γράφει “Χημικός”»!

Μια χημικός που δεν μπορούσε να βρει το αλάτι.

Μα, πού στην ευχή το είχε αφήσει;

Πήγε να πει πού στο διάλο, όμως κρατήθηκε. Είδε πάνω στον πάγκο τον Άγιο Θεόδωρο το Στουδίτη να την κοιτάζει βλοσυρός και άλλαξε το λόγο της. Προσπάθησε προσεκτικά με τους αγκώνες να κλείσει το βιβλίο, μη το λερώσει με τα χέρια της. «Οψοποιών μαγγανείαι ήγουν καλογερική μαγειρική», διάβασε στο εξώφυλλο.

«Α, ρε μάνα, έπεσες έξω τελικά! Όχι τόσο για τους “Τσελεμεντέδες”, όσο για την οικογένεια…»

Πόσο μεράκι το είχε η συχωρεμένη! «Παντρέψου να κάνεις παιδιά», έλεγε και ξανάλεγε. «Τα παιδιά είναι το άλας της γης». Μπέρδευε η καημένη τα λόγια του Ευαγγελίου. Ή μήπως ήταν αυτή που δεν θυμόταν καλά. «Το άλας της γης…»

Μα, πού στο διάλο πήγε το αλάτι;

Το αλάτι ήταν εκεί, δίπλα στα άδεια μπολ με το κρεμμύδι και το δενδρολίβανο. Κάθε φορά που μαγείρευε, ετοίμαζε από την αρχή όλα τα υλικά και τα τοποθετούσε στη σειρά μπροστά της, όπως είχε δει τόσες φορές να κάνουν στις εκπομπές μαγειρικής. Το πήρε, το έριξε στην κατσαρόλα που έβραζε, ανακάτεψε δυο τρεις φορές και πήρε μιαν ανάσα.

«Γιατί τέτοια ταραχή;» αναρωτήθηκε.

Δεν ήταν και η πρώτη φορά που καλούσε κάποιον σε τραπέζι…

Από τότε που τοποθετήθηκε ως αναπληρώτρια στην Αστυπάλαια, και ξεχειμώνιασε για πρώτη φορά με μια κλειστή παρέα νεοδιόριστων καθηγητών, απέκτησε αυτή τη συνήθεια να καλεί κάθε τόσο συναδέλφους της για φαγητό. Αυτό της έμεινε από εκεί. Α, ναι, και το τραγούδι, φυσικά:

                   «Το κάστρο της Αστροπαλιάς έχει κλειδί κλειδώνει…»

‡

Πάνε χρόνια τώρα –αλήθεια, πόσα;– που ταύτισε μυστικά μέσα της την Αστροπαλιά με τη ζωή της, με την ίδια της την ψυχή: «Έχει κλειδί κλειδώνει…» Έτσι κλείδωσε και αυτή τη ζωή της και άφησε έξω κάθε τι που θα μπορούσε να την πληγώσει, να την συγκλονίσει συθέμελα, όπως τότε στα Ψαρά.

Ήταν τον τρίτο χρόνο που εργαζόταν ως Χημικός και είχε τοποθετηθεί στα Ψαρά. Μικρό σχολείο, λίγοι συνάδελφοι, κλειστός ο κύκλος των συναναστροφών. Είχε αρχίσει να το συνηθίζει όμως και δεν την πείραζε. Έστειλε τα λιγοστά πράγματά της με τη μεταφορική – αποστολέας και παραλήπτης η ίδια – φόρτωσε στο καράβι τη μηχανή και σάλπαρε από την Αλεξανδρούπολη με πλοίο της άγονης γραμμής.

Ένα δωμάτιο από αυτά που το καλοκαίρι φιλοξενούν παραθεριστές. Φρόντισε, όπως πάντα, να έχει θέα στη θάλασσα και να είναι κάπως μεγάλο, ώστε, στην χωρισμένη με ένα πασάζο κουζίνα του, να υπάρχει κι ένα μεγάλο τραπέζι για τις βραδιές που θα καλούσε τους συναδέλφους της σε δείπνο.

Γρήγορα αποδείχτηκε «περιττή πολυτέλεια», όπως συνήθιζε να λέει η Γεωργία. Γιατί, πριν καλά καλά πιάσουν τα πρώτα κρύα, ο κύκλος των προσώπων τα οποία καλούσε και για χάρη των οποίων παιδευόταν στην κουζίνα περιορίστηκε σε εκείνη και τον Δημήτρη.

Αυτό ξεκίνησε την ημέρα της γιορτής του. Εκείνη τη χρονιά έπεφτε Παρασκευή κι έτσι στο σχολείο είχαν τη γιορτή για την 28^η Οκτωβρίου. «Μην ασχολείσαι εσύ με τίποτα», είχε πει στον Δημήτρη που, ως φιλόλογος, είχε οριστεί υπεύθυνος για τη σχολική γιορτή και έτρεχε νυχθημερόν. «Εγώ θα αναλάβω τις ετοιμασίες, θα είναι το δώρο μου. Αντί να σου πάρω κανένα βιβλίο…»

Έλα όμως που δεν τα είχαν υπολογίσει καλά, αφού σχεδόν όλοι οι συνάδελφοι, ακόμη κι ο διευθυντής, «την έκαναν» από την Πέμπτη ακόμη για τις πατρίδες τους, χαιρετώντας τους με μεγαλύτερο ενθουσιασμό και από εκείνον που είχαν τα φανταράκια του ’40 στις εικόνες αποχαιρετισμού για το μέτωπο που έδειξε την άλλη μέρα ο Δημήτρης στη γιορτή. Έμειναν οι τρεις τους…

Το ίδιο βράδυ, συζητώντας για τα κείμενα και τις μουσικές που επέλεξε ο Δημήτρης για την γιορτή, βρέθηκαν να μιλούν για Σεφέρη, για Ελύτη αλλά και για Φώτη Κόντογλου, Ζήσιμο Λορεντζάτο, Θόδωρο Ζιάκα, ακούγοντας, εκτός από Βέμπο, και Μάρκο Βαμβακάρη, Θεοδωράκη, Νίκο Ξυδάκη, Βιμ Μέρτενς και Νικ Κέιβ. Πριν τελειώσουν και το τέταρτο μπουκάλι κρασί, είχαν συνειδητοποιήσει πόσες «συγγενείς ευαισθησίες» τούς ένωναν και πόσους παράλληλους δρόμους είχαν ακολουθήσει στις μέχρι τότε πνευματικές αναζητήσεις τους. Ήταν η αρχή.

Το αγιοδημητριάτικο καλοκαιράκι κράτησε αρκετά εκείνη τη χρονιά και τα γλυκά απομεσήμερα του Νοέμβρη τους έβλεπες συχνά τους τρεις τους να πηγαίνουν για μπάνιο «τρικάβαλο». Η ίδια στο τιμόνι της μηχανής, η Γεωργία στο πίσω φτερό και ανάμεσά τους ο Δημήτρης να συγκεντρώνει τα γεμάτα ζήλεια βλέμματα των ανδρών που άραζαν στα ουζερί και να ακούει σχόλια τού τύπου «α, ρε, η γλύκα του μεσαίου». Κι όπως σφίγγοταν ο ένας πάνω στον άλλο, έτσι και η σχέση τους δυνάμωνε.

Αργότερα, όταν ξανάφερνε στο νου της εκείνες τις ημέρες, δεν μπόρεσε ποτέ να προσδιορίσει πότε ακριβώς, σε ποια παραλία, ποιο φθινοπωριάτικο μεσημέρι, ξύπνησε μέσα της ο ερωτικός πόθος. Ίσως γιατί, για ένα μεγάλο διάστημα, που κράτησε ολόκληρο τον Χειμώνα και την Άνοιξη, δεν τολμούσε να το ομολογήσει ούτε στον εαυτό της. Όταν επιτέλους το αποδέχτηκε, όταν κοιτάχτηκε στον καθρέφτη και είπε «παραδέξου το, είσαι ερωτευμένη», κόντευαν να τελειώσουν και οι διακοπές του Πάσχα και δεν έβλεπε την ώρα να ξαναβρεθεί στα Ψαρά.

Δεν είχε σκεφτεί ακόμη πώς θα το αντιμετωπίσει. «Άσε να γυρίσουμε με το καλό στο νησί, να ξανανταμώσουμε και βλέπουμε». Φοβόταν. Ήξερε τι θα σήμαινε μια τέτοια αποκάλυψη για τους τρεις τους, για εκείνη την υπέροχη φιλική σχέση που είχαν δημιουργήσει. Κυρίως όμως φοβόταν πώς θα το έπαιρνε η ίδια η Γεωργία. Ωστόσο έθεσε ως όριο την ημέρα της γιορτής της, στις 23 Απριλίου. Μέχρι τότε ό,τι ήταν να γίνει έπρεπε να γίνει.

Την παραμονή πήγαν και πάλι με τη μηχανή στο ξωκλήσι του Αη-Γιώργη για το μικρό πανηγύρι, το γλέντι που θα γινόταν μετά τον Εσπερινό. Βεβαίως πήγαν από νωρίς και για τον ίδιο τον Εσπερινό, αφού ο παπα-Νεκτάριος είχε παρακαλέσει τον Δημήτρη «να βοηθήσει στο ψαλτήρι», μια και σκόπευε να διαβαστεί το Ασματικό και μετά  να ακολουθήσει και Απόδειπνος, αφού βεβαίως προηγηθεί μικρή λιτανεία της εικόνας και Αρτοκλασία, ώστε «να κάνουμε όλα τα κέφια του Αγίου».

Έμειναν οι δυο τους να παρακολουθούν αφηρημένα την ακολουθία με τη Γεωργία καθισμένη εμπρός της και εκείνη όρθια να στηρίζεται απαλά στους ώμους της, να αγγίζει με τις άκρες των δακτύλων της τα μαλλιά της, και το μυαλό της να συναγωνίζεται την καρδιά της στο πιο θα λυγίσει γρηγορότερα από την πίεση.

«Πολύ το ουζαντίζουν», έσκυψε και είπε για μια στιγμή στη Γεωργία, χρησιμοποιώντας μια από τις θρακιώτικες εκφράσεις της γιαγιάς της. «Δεν πάμε να πάρουμε λίγο αέρα;»

Βγήκαν και περπάτησαν πιασμένες από το χέρι, όπως το συνήθιζαν όταν ήταν οι δυο τους, μέχρι την άκρη του βράχου. Σταμάτησαν, γύρισαν, κοιτάχτηκαν στα μάτια και… «θέλω να σου πω κάτι», είπαν ταυτοχρόνως.

Έμεινε άφωνη. Για… ένα, δυο, τρία δευτερόλεπτα.

«Ξέρεις, εγώ και ο Δημήτρης… εδώ και λίγο καιρό…» ψέλλισε δειλά η Γεωργία.

Τέσσερα, πέντε, έξι.

«Μη συνεχίσεις. Τα έχω καταλάβει όλα», είπε το πρώτο ψέμα που της ήρθε στο νου. «Έτσι και αλλιώς εμείς θα μείνουμε για πάντα φίλες», συνέχισε και την έσφιξε στην αγκαλιά της, κρύβοντας τον πόνο που είχε αρχίσει κιόλας να υγροποιείται (πάντα αυτή η χημικός) στα μάτια της.

Αλλιώς την είχε σχεδιάσει αυτή την αγκαλιά, αλλιώς την είχε σκηνοθετήσει τα τόσα βράδια που έμενε ξάγρυπνη, φλεγόμενη από τον πόθο για τη Γεωργία. Και το τρυφερό αλλά πικρό φιλί που της έδωσε στο μάγουλο κι αυτό αλλιώς το είχε φανταστεί. Τι σημασία είχε τώρα πια;

Μέσα σε έξι δευτερόλεπτα έζησε τη δημιουργία και την καταστροφή του κόσμου.

«Τον υπόλοιπον χρόνον της ζωής ημών εν ειρήνη και μετανοία εκτελέσαι, παρά του Κυρίου αιτησώμεθα», ακούστηκε ψηλά από το πεύκο η φωνή του παπα-Νεκτάριου στο μεγάφωνο.

‡

Τι τα θέλει και τα θυμάται τώρα; Όμως, παραδόξως, οι αναμνήσεις φαίνεται να της έκαναν καλό. Ηρέμησε κάπως η αναπνοή της και τα χέρια της έπαψαν να τρέμουν. Έριξε μια ματιά στο ρολόι πάνω από το ημερολόγιο της Οικολογικής Κίνησης. Είχε χρόνο. Θα κατέβαζε το φαγητό, θα έστρωνε το τραπέζι, θα έκανε ένα μπάνιο και θα περίμενε.

                   «Με διαβατάρικα πουλιά έρωτες να μην πιάνεις

                   γιατί είναι διαβατάρικα και γρήγορα τα χάνεις».

Αυτή τη φορά της ήρθε στο νου και στα χείλη όχι η εκτέλεση της Ελενίτσας Τσαλιγοπούλου, αλλά εκείνη του Νίκου Γράψα με τον Γιάννη Μαράβα και, μόλις βγήκε από το μπάνιο, έβαλε να το ακούσει από τον δίσκο «Στις θάλασσες της Ιωνίας».

                   «Στο Καστελάνο σύννεφα κι η Μαλτεζάνα βρέχει

                   και στου Καράη τα στενά όμορφες κόρες έχει».

Ναι. Έπρεπε να περάσουν τόσα χρόνια –αλήθεια, πόσα;– για να ξανανοίξει τις κλειδωμένες πόρτες του το κάστρο της Αστροπαλιάς και να αφήσει να μπουν ένα σωρό όμορφα πράγματα, εικόνες, τραγούδια, συναισθήματα, κυρίως όμως να βγουν, να βγουν και, αυτή τη φορά, να βρουν αποδέκτη.

Ναι. Αυτή τη φορά ήταν ξεκάθαρα τα πράγματα, δεν ήταν πια κοριτσόπουλο, ήξερε να διαβάζει τους ανθρώπους, είχε μάθει να αντιλαμβάνεται τα μηνύματα που έστελνε το βλέμμα και το άγγιγμα, να αποκρυπτογραφεί τους συμβολισμούς που έκρυβαν τα δώρα, οι αφιερώσεις…

Η Φωτεινή ήταν εξαίρετος άνθρωπος. Περίπου στην ηλικία της, θεολόγος, με μεγάλη αγάπη για τα γράμματα και τις τέχνες, ιδιαίτερα ευαίσθητη με τα παιδιά στο σχολείο και πάντοτε περιποιημένη, ντυμένη με μακριές αλλά κομψές φούστες, όμορφες παλ μπλούζες και ζακετάκια, με τα μαλλιά της πιασμένα πίσω, λες και είχε βγει από αγγλική εικόνα του μεσοπολέμου.

Από την πρώτη στιγμή που τη γνώρισε στο σχολείο, δύο πράγματα την εντυπωσίασαν. Η φωτεινή –γι’ αυτό συγκράτησε αμέσως και το όνομα– και διάφανη επιδερμίδα της και το αθώο, παιδικό χαμόγελό της. Ήρθαν αμέσως πολύ κοντά η μια στην άλλη και διαπίστωσαν πως, παρά τα διαφορετικά ενδιαφέροντα, τις ένωνε η αγάπη για το ωραίο και το αυθεντικό. Σε λίγο καιρό, οι ιδιαίτερες αγάπες της μιας έγιναν πεδίο εξερεύνησης για την άλλη. Η Φωτεινή άρχισε να βλέπει κινηματογράφο και να διαβάζει κόμιξ και εκείνη βρέθηκε να ακούει προκλασική μουσική μελετά τους Ερημικούς Πελεκάνους του Ράμφου. Έτσι τα χειμωνιάτικα βράδια περνούσαν με ασπρόμαυρες αμερικάνικες ταινίες, με διάβασμα και συζήτηση, με καλό κρασί και μουσικές που σύστηνε η μια στην άλλη σαν καλός ραδιοφωνικός παραγωγός.

Ένα από εκείνα τα βράδια έλαβε και το πρώτο «μήνυμα». Είχε προτείνει και είχαν παρακολουθήσει τις «Ώρες» και, την επομένη, η Φωτεινή έφερε μια εντελώς άγνωστη σ’ εκείνη ταινία, το «Όταν πέφτει η νύχτα», μια καναδική παραγωγή της Πατρίσια Ροζέμα, που την παρακολούθησαν πλάι πλάι, σχεδόν αγκαλιασμένες κάτω από μια μάλλινη κουβέρτα, αφού το καλοριφέρ –όταν θέλεις κάτι πολύ- είχε χαλάσει ξαφνικά και έξω ο χειμώνας είχε σοβαρέψει για τα καλά.

Ακολούθησαν και άλλα «μηνύματα» -έτσι της άρεσε να τα χαρακτηρίζει, όταν τις νύχτες ξανάφερνε στο νου της κάθε κίνηση, κάθε λέξη- με πιο ξεκάθαρο εκείνο το δώρο που έλαβε για τα γενέθλια της. Ένας μικρός όμορφος καθρέφτης με κορνίζα από ξύλο τριανταφυλλιάς, αγορασμένος από κάποιο παλαιοπωλείο, και με αφιέρωση τους στίχους του Καβάφη:

…Μα ο παλαιός καθρέπτης που είχε δει και δει

κατά την ύπαρξίν του την πολυετή,

χιλιάδες πράγματα και πρόσωπα∙

μα ο παλαιός καθρέπτης τώρα χαίρονταν

κ’ επαίρονταν που είχε δεχθεί επάνω του

την άρτιαν ομορφιά…

Ωστόσο δεν βιαζόταν. Τα σχεδίασε όλα στο μυαλό της μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια. Κάλεσε την Φωτεινή σε δείπνο την παραμονή της γιορτής της –εξ ου και τα ρεβίθια, αλάδωτα- και τότε, χωρίς κάτι να αποσπά την προσοχή τους, με ένα κερί ανάμεσά τους να ορίζει την απόσταση ασφαλείας και το άρωμα από το θυμίαμα στην ατμόσφαιρα –παραμονή των Φώτων και το «αντέτι» έπρεπε να γίνει- θα της μιλούσε ξεκάθαρα για τον έρωτά της.

Θα της έλεγε τι αισθανόταν και θα της εξηγούσε πως απλώς ήθελε να της το εξομολογηθεί, να το βγάλει από μέσα της, χωρίς να περιμένει ανταπόκριση, πράγμα που ασφαλώς ήταν ψέμα. Βεβαίως και περίμενε, ήταν σίγουρη και τη σιγουριά της αυτή ήρθε να την εδραιώσει η απάντηση της Φωτεινής στην επίσημη πρόσκλησή της για… «δείπνο και εξομολόγηση»:

«Εξομολογήσεις. Ας το κάνουμε πληθυντικό γιατί κι εγώ έχω να σου εκμυστηρευτώ κάτι καιρό τώρα και δεν βρίσκω την ευκαιρία».

‡

«Έλα πουλί μου γρήγορα και μην αργείς στα ξένα

                   κι ανθίσαν τα γαρύφαλλα που σου ‘χω φυλαμένα».

Καθώς πλησίαζε η ώρα αισθάνθηκε και πάλι να την καταλαμβάνει μια ταραχή. Άλλαξε μουσική, έβαλε τον δίσκο ARIE ANTICHE, μια σπάνια έκδοση του Αετοπούλειου Πολιτιστικού Κέντρου με μαδριγάλια του 17^ου αιώνα, δώρο κι αυτό της Φωτεινής από την προσωπική της δισκοθήκη.

Όλα ήταν στη θέση τους. Το τραπέζι στρωμένο για δύο, η σαλάτα, ρίζες από σπανάκι χτυπημένες με καρύδια και αιθανικό οξύ –έτσι συνήθιζε να λέει το ξύδι-, οι χαρτοπετσέτες, το κερί, τα λουλούδια και… έλειπε το αλάτι. Πάλι τα ίδια.

Άρχισε να ανοιγοκλείνει αλαφιασμένη τα ντουλάπια, όταν ακούστηκε το κουδούνι. Η καρδιά της πετάρισε. Πήρε βαθιές ανάσες, χαμήλωσε τη μουσική, έσβησε καναδυό φώτα, έκανε το σταυρό της και άνοιξε την πόρτα. Η Φωτεινή πιο όμορφη από ποτέ και…

«Από δω ο Μιχάλης. Συνάδελφος, θεολόγος. Πήρα μόνη μου την πρωτοβουλία να τον καλέσω για να τον γνωρίσεις. Έχει να κάνει με τις εξομολογήσεις», είπε και έκλεισε πονηρά το μάτι.

Από τα ηχεία η Κική Μορφωνιού τραγουδούσε:

                   Il mio ben quando verrà

                   A veder la mesta amica?

Χαμογέλασε αμήχανα. Πήγε να δώσει το χέρι της και διαπίστωσε ότι κρατούσε την αλατιέρα.

 

Δράμα, Μάιος 2004 - Νοέμβριος 2011

210605 ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΝ

 

201127 ΨΕΥΔΩΝΥΜΟΝ

Τελικά, ίσως θα έπρεπε να σκεφτούμε όπως στην περίπτωση της ευλογιάς (από το ευλογία) ή της ιλαράς (από το ιλαρός, χαρωπός) και να ονομάσουμε την ασθένεια… «απλή γρίπη».

Έτσι, και το χατίρι των αρνητών θα κάναμε, και θα συνεχίζαμε να ανακοινώνουμε κανονικά πως «σήμερα καταγράφηκαν 2018 νέα κρούσματα, ενώ οι θάνατοι από την απλή γρίπη ξεπέρασαν τους 100».

201030 ΑΙΛΟΥΡΟΕΙΔΕΣ

Αν βρεθεί κανείς στα όρια της πόλης και σταθεί λίγο τυχερός, μπορεί να θαυμάσει κάποιο από τα υπέροχα αυτά αιλουροειδή, τις γάτες, να κυνηγά μέσα στα χωράφια ή πάνω σε ένα δέντρο.

Τι σχέση έχουν με τις τεμπελόγατες που αράζουν όλη μέρα στα καπό των αυτοκινήτων περιμένοντας τη φιλόζωο κυρία να τους αφήσει μια κονσέρβα στο πιατάκι;