180329 ΠΛΑΣΤΙΚΟΝ

Το ένα πουλάκι:

«Σε σακούλα πλαστική»!

Όχι, δεν θα μιλήσω για τις σακούλες που αποτελούν πλέον προϊόν αγοραπωλησίας. Δεν είναι αυτό το θέμα μας∙ γι’ αυτό θα χρειαστεί να περιμένουμε τα αποτελέσματα ερευνών που θα μας λένε πώς άλλαξε η συμπεριφορά των καταναλωτών…

Και, κυρίως, τι αλλαγές συνέβησαν στο περιβάλλον, αφού αυτός ήταν ο στόχος και όχι το να εισπράττονται επιπλέον ποσά ή να αγοράζουν υποχρεωτικά όλοι τις ειδικές σακούλες σκουπιδιών.

Άλλο είναι το θέμα μας. Και, προκειμένου να το πιάσουμε από την αρχή, θα σας οδηγήσω αρκετά χρόνια πίσω, στη δεκαετία του 1970, όταν πρωτακούστηκε ο στίχος «και τα ψώνια σε σακούλα πλαστική».

Το θυμόσαστε; Ελάτε τώρα! Ήταν στον ιστορικό δίσκο «Μεταφοραί εκδρομαί ο Μήτσος», του Δημήτρη Πουλικάκου. Στο εξώφυλλο του οποίου ο δημιουργός εικονιζόταν σαν μικροαστός να επιστρέφει από την αγορά κρατώντας πλαστικές σακούλες.

Στον δίσκο υπήρχε και το χαρακτηριστικό κομμάτι «Στο σούπερ μάρκετ», όπου η Πόπη με τη Μαρία μπορούν να βρουν τα πάντα. Από «φρέσκα, κατεψυγμένα και πλαστικά», μέχρι… φαντάρους που τις κοιτάζουν «με λαγνεία».

Ο δίσκος κυκλοφόρησε το 1976, εμείς τον ακούσαμε πολύ αργότερα, όμως τα τραγούδια ήταν ήδη γνωστά, αφού παιζόταν στο «Κύτταρο» τουλάχιστον από το 1972, με τη χούντα δηλαδή στα ντουζένια της.

Κι αυτό είναι κάτι που πρέπει να μην το ξεχνάμε. Όταν άλλοι έκαναν αντίσταση από το ασφαλές περιβάλλον του εξωτερικού, ο Δημήτρης Πουλικάκος έλεγε ζωντανά, κάθε βράδυ, τραγούδια πολιτικά.

Τραγούδια πολιτικά στην ουσία τους, μερικά μάλιστα με ξεκάθαρο αντιχουντικό περιεχόμενο, όπως το «τρέχα, στην άκρη του δρόμου παραμονεύει ο άρχων του τρόμου», στο -ο τίτλος τα λέει όλα- «Πλησιάζοντας επέτειος».

Ή μήπως δεν είναι πολιτικό το «μην περιμένεις το μάννα, πέτρες από παντού, συν Αθηνά και χείρα κίνει»; Και τι να πούμε για τον «γιατρό» ο οποίος… όποιον πιάσει από το αυτί…, ή το, ρεμπέτικου ύφους, «πες μου, βρε τρελή, τι σου ‘χω κάνει και μου ‘στειλες προχτές τις πολιτσμάνοι».

Ο δίσκος αυτός, εννοείται μαζί με το «φλου» του Σιδηρόπουλου, είναι μακράν ό,τι καλύτερο έχει να επιδείξει η ελληνική ροκ σκηνή. Γνώμη μου.

Τότε λοιπόν πρωτοακούσαμε για… πλαστικά.

Το άλλο πουλάκι:

Μήπως ήταν πιο μπροστά;

Διότι εγώ «θυμάμαι» πως το 1971 κυκλοφόρησε ο «Μπάλος», του Διονύση Σαββόπουλου, όπου εκεί τραγουδήσαμε όλοι το «σημαία από νάιλον σηκώνουμε, σημαία πλαστική». Το φαντάζεστε όμως!

Αυτό σημαίνει ότι κάποιοι καλλιτέχνες βρίσκονται μπροστά από την εποχή τους. Μιλούν δεκαετίες πριν για πράγματα που έρχονται αργότερα στην επικαιρότητα και απασχολούν την κοινή γνώμη.

Το «πλαστικό», ως το χαρακτηριστικό είδος ενός τρόπου κατανάλωσης, επομένως και ζωής, άρχισε να απασχολεί την κοινωνία πολύ αργότερα από την εποχή που γράφτηκαν αυτά τα τραγούδια. Σήμερα το συζητάμε ακόμη!

Και το συζητάμε όχι μόνο στη διάσταση που θα φανταζόταν ο καθένας, αλλά ακόμη και εκεί που δεν πάει ο νους μας. Τουλάχιστον με την πρώτη. Να, για παράδειγμα, θα σας διαβάσω μια πρόσφατη είδηση.

Τίτλος: «Να κλείσουν οι οίκοι ανοχής με κούκλες;» Όταν λέμε κούκλες, δεν εννοούμε, όπως θα μπορούσε να υποθέσει κάποιος, τις πολύ όμορφες γυναίκες, ιερόδουλες στο επάγγελμα, αλλά… κούκλες. Πλαστικές!

Διαβάζω: «Το ερώτημα του τίτλου τέθηκε μετ’ επιτάσεως στη Γαλλία, άλλοτε χώρα της ελευθεριότητας. Όπου ο πρώτος οίκος ανοχής με κούκλες γίνεται πραγματικότητα παρά τους ισχυρισμούς ότι παραβιάζει τη νομοθεσία που απαγορεύει την πορνεία».

Τι έγινε, παιδιά; Ξέρουμε από τα ρεπορτάζ ότι τέτοιου είδους, μάλλον τέτοιου περιεχομένου οίκοι ανοχής λειτουργούν τα τελευταία χρόνια σε πολλές χώρες. Για τη δική μας δεν έχω ιδέα, δεκτή κάθε ενημέρωση.

Εδώ όμως μιλάμε για μια εκστρατεία να σταματήσει η λειτουργία μιας τέτοιας επιχείρησης στο Παρίσι, διότι…

Έχει ενδιαφέρον να δούμε τα επιχειρήματα∙ μην ξεχνάτε ότι είμαστε πάντοτε υπέρ τού πολιτισμένου διαλόγου.

Και ένα τρίτο πουλάκι:

«Βλάπτει την εικόνα των γυναικών».

Έτσι υποστηρίζουν τα μέλη μιας παράταξης της άκρας αριστεράς στο Δημοτικό Συμβούλιο του Παρισιού. Το οποίο όμως δεν συζήτησε το θέμα, διότι δεν εμπίπτει στις αρμοδιότητές του, όπως ισχυρίστηκε ο… αρμόδιος αντιδήμαρχος.

Γιατί όμως βλάπτεται η εικόνα των γυναικών; Διότι «έχουμε περάσει από την αντιμετώπιση των γυναικών ως αντικείμενο, απλώς σε ένα… αντικείμενο», λένε οι επικριτές του συγκεκριμένου οίκου ανοχής. 

Εσείς τι λέτε; Συμφωνείτε με την άποψη; Ή μήπως έχετε τη γνώμη ενός φίλου ο οποίος σχολίασε: «Δηλαδή αν το πλυντήριο ήρθε για να κάνει τη δουλειά μιας γυναίκας, αυτό προσβάλλει τις νοικοκυρές και πρέπει να το καταργήσουμε;»

Καλά, μην μαλώσουμε τώρα, όπως συνέβη στο καφενείο που το συζητούσαμε, για το αν το πλύσιμο είναι δουλειά μόνο των γυναικών∙ άλλο είναι το θέμα μας: Υπάρχει περίπτωση η χρήση τέτοιων αντικειμένων να «ενθαρρύνει την κουλτούρα του βιασμού»;

Αυτό υποστηρίζουν γυναίκες εκπρόσωποι κινημάτων κατά της πορνείας. Από την άλλη έχουμε τον εκπρόσωπο του καταστήματος, ο οποίος υποστηρίζει ότι «πρόκειται απλώς για παιχνίδια».

Μήπως όμως και τα πιο αθώα, εννοώ από τα συγκεκριμένα, παιχνίδια δεν έχουν κατηγορηθεί κατά καιρούς ότι εθίζουν τα παιδιά σε διάφορα κακά πράγματα, όπως είναι η βία, η λογική του πολέμου και άλλα;

Τελικά, είδατε ότι κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί πού θα έφτανε η συζήτηση για τα πλαστικά, όταν ξεκίνησε πριν από σαράντα πέντε και βάλε χρόνια!

 Κατανάλωση ίσον πλαστικό.

180328 ΧΑΜΕΝΟΝ

Το ένα πουλάκι:

«Πόσα σας χρειάζονται;»

Φαντάζεστε να πήγαινες κάπου να πιάσεις δουλειά και, όταν έφτανε η συζήτηση στην αμοιβή, να σου έθεταν το παραπάνω ερώτημα; Να σε άφηναν δηλαδή να ορίσεις εσύ τις οικονομικές σου ανάγκες;

Το θέμα δεν είναι καθόλου απλό και, όπως θα δείτε, το ερώτημα καθόλου ρητορικό. Φανταστείτε, λοιπό, για λίγο, να σας ζητούσαν να απαντήσετε; Τι θα λέγατε; Στα πόσα χρήματα θα ορίζατε τις ανάγκες σας;

Προσέξτε, δεν μιλάμε για μια αμοιβή, έναντι, ας πούμε, παροχής υπηρεσιών. Δηλαδή για το ποσό που θα ζητούσατε αν κάποιος επισκεπτόταν το ιατρείο, ή το συνεργείο, ή το φροντιστήριό σας και ζητούσε τις υπηρεσίες σας.

Αυτό είναι εύκολο. Ξέρεις περίπου πώς διαμορφώνονται οι αντίστοιχες τιμές στην «αγορά», υπολογίζεις κι εσύ τι δική σου εργασία, αν έκανες κάτι παραπάνω, κάτι πιο δύσκολο, και λες στον πελάτη την τιμή.

Τι γίνεται όμως σε ετήσια βάση; Τι γίνεται όταν πρέπει να απαντήσεις στο πόσα χρήματα πρέπει να μπουν στον οικογενειακό λογαριασμό για να καλύψει η οικογένειά σου όλες τις ανάγκες της;

Ξέρω τι θα απαντήσετε και είναι λογικό. «Τι εννοείς ανάγκες;» Και, ακόμη κι αν ορίσουμε κάποιες βασικές τέτοιες, τι γίνεται με τις διαβαθμίσεις που υπάρχουν. Πώς, ας πούμε, καλύπτεται η ανάγκη για διακοπές.

Σε κάμπινγκ, ή σε πεντάστερο ξενοδοχείο; Με ένα δυο σαββατοκύριακα μέσα στο καλοκαίρι, ή με έναν μήνα χωρίς… διακοπές; Στο εξοχικό που έχουν τα πεθερικά στο χωριό, ή σε κάποιο εξωτικό νησί;

Οι παλιοί, μέσα στη σοφία τους, έλεγαν ότι «ανάλογα με το πάπλωμα απλώνεις και τα πόδια». Ακόμη και ένα τεράστιο πάπλωμα όμως είναι κάτι… πεπερασμένο. Συμβαίνει το ίδιο με τις ανάγκες μας;

Τι γίνεται με τις σπουδές των παιδιών; Πόσα χρήματα είναι αρκετά για να ικανοποιηθεί η ανάγκη τους γι’ αυτές. Και πού θα σπουδάσουν; Στο ΤΕΙ της πόλης που ζείτε ή σε κάποιο από τα μεγάλα ιδιωτικά πανεπιστήμια του εξωτερικού;

Το άλλο πουλάκι:

Δύο δημοσιεύματα.

Τα διάβασα με μια μέρα διαφορά, έτσι τα βρήκα στον τύπο, στην πραγματικότητα όμως τα χωρίζουν δέκα χρόνια. Διότι το ένα προέρχεται από την ενδιαφέρουσα στήλη των ΧΡΟΝΙΚΩΝ «περίπου σαν σήμερα πριν από 10 χρόνια».

(Το περίπου, για όσους δεν το καταλαβαίνουν, έχει να κάνει με το γεγονός ότι οι ημερομηνίες έκδοσης των φύλλων μπορεί να είναι διαφορετικές, επειδή τα σαββατοκύριακα ή οι αργίες δεν συμπίπτουν.)

Τι συνέβαινε, λοιπόν, περίπου σαν σήμερα, πριν από δέκα, ακριβώς, χρόνια; Μια τετραμελής οικογένεια χρειαζόταν 3.500 ευρώ το μήνα, για να καλύψει τις ανάγκες της. Έτσι έκριναν τότε οι «ειδικοί».

Το τι είδους ανάγκες κάλυπτε και με ποιο τρόπο το θυμόμαστε όσοι έχουμε περισσότερα από δέκα χρόνια υπηρεσίας, όσοι δηλαδή προλάβαμε και ζήσαμε τα καλά χρόνια, όταν το ποσό αυτό δεν ήταν εξωπραγματικό.

Διότι, μια οικογένεια με δυο εργαζόμενους δημόσιους υπάλληλους δεν ήταν και πολύ μακριά από αυτόν τον προϋπολογισμό. Αν μάλιστα προσέθεταν τα «δώρα», όπως και το επίδομα άδειας…

Τότε μπορεί να ξεπερνούσαν τις 42.000 ευρώ τον χρόνο, άρα βρισκόταν πάνω από το ποσό που χρειαζόταν μια τετραμελής οικογένεια για να καλύψει τις ανάγκες της. Βέβαια, όλα αυτά μοιάζουν σήμερα μακρινό όνειρο.

Διότι, σας είπα για και για ένα δεύτερο δημοσίευμα που διάβασα αυτές τις μέρες. Μάθετε, λοιπόν, κι εσείς ότι αυτά τα χρόνια που μεσολάβησαν, έχει χαθεί από τη χώρα μας τεράστιος πλούτος.

Έχει χαθεί λόγω «της καθίζησης των αμοιβών των μισθωτών, αλλά και του τζίρου και κατ’ επέκταση τη κερδοφορίας των επιχειρήσεων, πλούτος της τάξης των 63,3 δισ. ευρώ». Σκεφθείτε τι έγιναν… οι ανάγκες μιας τετραμελούς οικογένειας!

Από το (τεράστιο) παραπάνω ποσό, «τα 23,2 δισ. ήταν απώλειες σε μισθούς, ενώ η μείωση των μεικτών αποτελεσμάτων επιχειρήσεων ελεύθερων επαγγελματιών και αυτοαπασχολούμενων διαμορφώθηκε σε 40.1 δισ. ευρώ».

Και ένα τρίτο πουλάκι:

Όνειρο ήταν και πάει…

Όσοι το ζήσαμε, θα έχουμε να το διηγούμαστε στα παιδιά μας. Θα τους λέμε ότι τα χρήματα που αυτά παίρνουν τώρα σε έναν χρόνο, κάποτε έπεφταν στην οικογένειά μας μόνο τον μήνα Δεκέμβριο!

Την ίδια στιγμή που τα πρωινάδικα στα κανάλια μας βομβάρδιζαν με ρεπορτάζ τού τύπου «πόσο ακριβό θα είναι το χριστουγεννιάτικο τραπέζι», ή έκλαιγαν για «τη γαλοπούλα που έβγαλε φτερά».

Όμως, φίλοι μου, αυτό, η τεράστια δηλαδή μείωση στα οικογενειακά έσοδα, δεν είναι το χειρότερο που πάθαμε. Πιστεύω ότι η μεγάλη ζημιά έγινε στην υγεία μας και θα το βρούμε μπροστά μας τα επόμενα χρόνια.

Διότι, από εκεί που παίρναμε το βιβλιάριο και τρέχαμε σε όποιον γιατρό θέλαμε -τρέχαμε να πάρουμε μια δεύτερη γνώμη για το συνάχι που μας έπιασε χειμωνιάτικα- τώρα δεν πάμε να κάνουμε ούτε τα απαραίτητα.

Και τα απαραίτητα, δηλαδή οι προληπτικές εξετάσεις που πρέπει να γίνονται τακτικότατα μετά από μια ηλικία (σνιφ) δεν είναι να τα περιφρονείς, διότι θα τα βρεις μπροστά σου με τον χειρότερο τρόπο.

Αυτό μπορεί να κοστίζει στον πολίτη την υγεία του, μερικές φορές και τη ζωή του, στο κράτος όμως κοστίζει τεράστια ποσά. Επειδή η πρόληψη… προλαμβάνει πολύ μεγαλύτερα έξοδα από όσο οι κοστίζουν απαραίτητες εξετάσεις.

Να δούμε τι θα λέμε σε 10 χρόνια από σήμερα!

 Πού ‘ναι τα χρόνια, ωραία χρόνια…

180327 ΜΥΘΙΚΟΝ

Το ένα πουλάκι:

Η αναζήτηση της Αλήθειας!

Εννοείται με άλφα κεφαλαίο· διότι μια αλήθεια, για να είναι… αληθινή, αλλά και για να φαίνεται τέτοια, πρέπει απαραιτήτως να ξεκινάει με κεφαλαίο. Διαφορετικά είναι απλώς αλήθεια αληθοφανής.

Ποια είναι η Αλήθεια γύρω από το ’21; Αν την αναζητήσει κανείς με τον πιο γνωστό τρόπο αναζήτησης στο διαδίκτυο, θα πέσει πάνω σε χιλιάδες αποτελέσματα που γράφουν όλα πάνω κάτω τα ίδια.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Γιατί να αναζητήσει κανείς την Αλήθεια γύρω από το 1821 και την Επανάσταση του Γένους; Μα, γιατί δεν έχει κάτι καλύτερο να κάνει την 25^η Μαρτίου.

Εντάξει η παρέλαση, εντάξει και ο μπακαλιάρος, αλλά μετά; Αφήστε που αν πάει να κάνει μια βόλτα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θα πέσει πάνω σε πάρα πολλούς άλλους που έχουν ανακαλύψει ήδη την Αλήθεια.

Και, όπως επιβάλλεται από τους καλούς τρόπους συμπεριφοράς σε αυτά τα μέσα, οφείλει να την μεταλαμπαδεύσει σε όλους τους υπόλοιπους. Έτσι, και να μην θέλεις μόνος σου να την αναζητήσεις, θα πέσεις πάνω της οπωσδήποτε.

Το πιο ενδιαφέρον με την Αλήθεια γύρω από το ’21 είναι ότι εκείνοι που την ανακαλύπτουν κάνουν όπως οι μαθητές του Γυμνασίου, όταν ακούσουν πρώτη φορά για την ομοφυλοφιλία του Καβάφη.

Τρέχουν να διαδώσουν το νέο στους κολλητούς τους, το συζητούν όπου σταθούν κι όπου βρεθούν, και οι πιο θρασείς (καμιά φορά και οι πιο αφελείς) θα φτάσουν να ρωτήσουν και τη φιλόλογό τους.

«Κυρία, είναι αλήθεια ότι ο Καβάφης ήταν ομοφυλόφιλος;»

Τι να απαντήσει τότε η καημένη η καθηγήτρια; Ότι δεν γνωρίζει ούτε έχει ακούσει κάτι σχετικό; Ότι αυτό… δεν είναι μέσα στην ύλη;

Ή να επιβεβαιώσει τη «φήμη» και να τους αναφέρει και ένα σωρό άλλους μεγάλους δημιουργούς, οι οποίοι όμως έμειναν στην ιστορία για τη σπουδαιότητα του έργου τους κι όχι για τον σεξουαλικό τους προσανατολισμό;

Το άλλο πουλάκι:

Τι θυμήθηκα τώρα!

Μια παλιά ιστορία με πρωταγωνιστές δυο φίλους από τους οποίους δυστυχώς, κανείς δεν βρίσκεται στη ζωή. Όταν ήταν φοιτητές, στις αρχές της δεκαετίας του ’70, έκαναν μια περιήγηση στο Άγιον Όρος.

Εκεί συνάντησαν έναν φωτισμένο γέροντα που τους μίλησε για πολλά και διάφορα. Αυτοί όμως, θέλοντας να τον «πειράξουν», δεν τον ρώτησαν τίποτε άλλο παρά αν είναι αλήθεια ότι στο Όρος υπάρχουν και ομοφυλόφιλοι μοναχοί. 

Νόμιζαν ότι θα τον φέρουν σε δύσκολη θέση και ήθελαν να δουν πώς θα αντιδράσει.

«Ναι, αλήθεια είναι», τους απάντησε εκείνος. Οι φουκαράδες πήγαν να χαρούν με την «επιτυχία» τους.

«Καλό είναι βέβαια», εξακολούθησε ο γέροντας, «όταν έρχεται κανείς στο Όρος, να αναζητά πράγματα που δεν μπορεί να τα βρει αλλού. Αν όμως εσείς ήρθατε γι’ αυτό, τότε μπορώ εγώ ο ίδιος να σας γνωρίσω κάποιους».

«Μας έφυγε η μαγκιά», μου διηγόταν ο συγχωρεμένος ο φίλος μου. Και, φυσικά, μου έλεγε πώς, μετά από αυτό, άνοιξαν τα μάτια τους και είδαν στ’ αλήθεια ένα σωρό σπουδαία πράγματα στην περιήγησή τους.

Κάπως έτσι συμβαίνει συνήθως, όταν ανακαλύπτουμε Αλήθειες, οι οποίες κάθε άλλο παρά κρυφές είναι. Μόνο που εμείς, επικεντρωνόμαστε σ’ αυτές και αφήνουμε να μας ξεφύγει η ουσία.

Κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει και με τις περίφημες Αλήθειες τού 1821; Εκεί βέβαια το πράγμα έχει και βαθύτερα αίτια. Διότι οι περισσότεροι κάνουμε ένα πολύ σημαντικό λάθος. Μαθαίνουμε την Ιστορία μας από δύο κυρίως «πηγές».

Η πρώτη είναι το Σχολείο. Μαθαίνουμε, αν μαθαίνουμε, μόνο όσα υπάρχουν στη σχολική ύλη και πέραν τούτων τίποτε. Η άλλη «πηγή» μας είναι το διαδίκτυο και κάποιες Αλήθειες που ανακαλύπτουμε εκεί.

Οι οποίες είτε έρχονται σε αντίθεση με κάτι που μάθαμε στα μαθητικά μας χρόνια, είτε απλώς δεν συμπεριλαμβάνονταν στα σχολικά εγχειρίδια και τη διδακτέα ύλη. Και τότε ποιος μας πιάνει!

Και ένα τρίτο πουλάκι:

Ξεσκεπάσαμε τη συνομωσία!

Η οποία μάς ήθελε στο σκοτάδι και γι’ αυτό κρατούσε κρυφές όλες εκείνες τις γνώσεις που μας αποκαλύφτηκαν… μόλις γκουγκλάραμε το «αλήθειες και ψέματα γύρω από το ‘21». Τόσο καλά κρυμμένες ήταν!

Αν βέβαια κάναμε το κόπο να ανοίξουμε την Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, θα βλέπαμε ότι όλες αυτές οι «κρυμμένες» Αλήθειες είναι μια χαρά γραμμένες μέσα εκεί. Στο πιο επίσημο βιβλίο που θα μπορούσε να υπάρξει!

Εκεί θα μπορούσε κανείς να διαβάσει, για παράδειγμα, για τον «Θρύλο της Αγίας Λαύρας» (σσ. 83-84). Ποιος όμως θα μπει στον κόπο να ξεφυλλίσει τον περίφημο δωδέκατο τόμο της Εκδοτικής Αθηνών; Κι έτσι απευθυνόμαστε στο έγκυρο διαδίκτυο.

Το οποίο τρέφει μια χαρά την ανάγκη μας να πιστεύουμε σε σκοτεινές συνομωσίες και κρυμμένες αλήθειες. Μόνο που έτσι χάνουμε κι εμείς, σαν τους δυο φίλους προσκυνητές, τον σκοπό της «επίσκεψής» μας στην Ιστορία.

Διότι, τελικά, αν μελετήσουμε την Ιστορία της Επανάστασης, θα δούμε ότι έχουμε να μάθουμε και να διδαχτούμε πολύ πιο σημαντικά πράγματα από την αποκάλυψη των «ακίνδυνων εθνικών μύθων» (Θ. Βερέμης) που πιστεύουμε ότι μας έκρυβαν.  

Και θα δούμε ότι, αν κάτι μας κρατάει στην άγνοια δεν είναι κάποια συνομωσία μυστικών κέντρων συμφερόντων, αλλά η δική μας απροθυμία να ανοίξουμε ένα βιβλίο και να ξεστραβωθούμε.

 Ο μύθος της αλήθειας!

180323 ΣΥΝΕΧΕΣ

Τα τρία πουλάκια:

Το έχουμε ξανακάνει.

Και σας άρεσε! Τέτοιες μέρες, παραμονή του εορτασμού της μεγάλης Επανάστασης του Γένους, αντί να σας αρχίσουμε στα επετειακά, που τα έχουμε πει τόσες φορές, αφήσαμε κάποιους άλλους να μιλήσουν.

Σήμερα, λοιπόν, ας ακούσουμε μερικές ενδιαφέρουσες σκέψεις της Ελένης Ερβελέρ, σχετικά την συνέχεια του ελληνισμού, έτσι όπως τη συνειδητοποίησαν οι Βυζαντινοί και έφτασε μέχρι τα χρόνια της Επανάστασης:

Πότε αρχίζει να υπάρχει συνείδηση της ελληνικότητας στο Βυζάντιο, αν υπάρχει;

Ουδέποτε το όνομα Έλλην ξαναβρήκε όλη του την αίγλη, αλλά το Ρωμηός, Ρωμαίος, σήμαινε Έλληνας το γένος και τη γλώσσα, η οποία γλώσσα ήταν γραικική και τα ήθη ρωμαϊκά.

Όταν πάει να παντρευτεί μία πριγκίπισσα δυτική έναν μέλλοντα αυτοκράτορα του Βυζαντίου, είμαστε στον ένατο αιώνα, εκεί λέει: «Στέλνουμε έναν Πρωτοσπαθάριο για να της μάθει τη γραικική γλώσσα και ήθη ρωμαϊκά». Αυτά είναι τα βυζαντινά.

Πότε όμως οι βυζαντινοί αποκτούν τη συνείδηση της ελληνικής συνέχειας; Έχω μία απόδειξη αδιάψευστη. Αυτό λοιπόν συμβαίνει όταν οι βυζαντινοί αρχίζουν και λένε ότι οι Τούρκοι είναι Πέρσες Αχαιμενίδες. Και ερωτώ τι σχέση έχουν οι Τουρκομάνοι, Αηδίνογλου, Μεντεσέ, Καραμανλήδες, Οθωμανοί κτλ με τους Πέρσες; Δεν έχουν καμία σχέση.

Προσπαθούν να αποδείξουν ότι, όπως οι μαραθωνομάχοι και οι σαλαμινομάχοι έδιωξαν και κατάφεραν να απωθήσουν τους Πέρσες, έτσι θα κάνουνε και αυτοί. Οπότε αναγνωρίζουν κατά κάποιο τρόπο τη συνέχεια.

Όταν ο Μανουήλ ο Παλαιολόγος, είμαστε αρχές του 15ου αιώνα τώρα, θέλει να ζητήσει κάποια βοήθεια απ’ έξω, ο Γεμιστός ο Πλήθων του λέει: «μη διστάσεις να ζητήσεις ότι θέλεις, γιατί αυτό θα είναι αντίδωρο απ’ όσα έχουμε δώσει».

Και άλλωστε, για να γυρίσω τώρα πίσω στους αιώνες, ήδη όταν ο Ιουλιανός ο παραβάτης θέλει να επαναφέρει την αρχαία θρησκεία και ονομάζει τους χριστιανούς Γαλιλαίους, απαγορεύοντάς τους να χρησιμοποιήσουν ως και την ελληνική γλώσσα, διότι γλώσσα της διανοίας και του άλλου πράγματος, τότε ο Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός του στέλνει την περίφημη διατριβή «τίνος το ελληνίζειν» και αποδεικνύει ότι τα πάντα, τα πάντα, τα έχουν παραλάβει και οι χριστιανοί από τους αρχαίους, πλην ενός - της παιδεραστίας.

Το ότι έχουμε κάποια συνέχεια, η οποία οπωσδήποτε είναι γλωσσική αλλά και διανοητική, εάν θέλετε, φαίνεται και όταν ο Μέγας Βασίλειος λέει στους νέους: «να διαβάζετε τα αρχαία κείμενα». Τότε οπωσδήποτε γλωσσικά είμαστε μέσα στην εξέλιξη.

Και όταν οι βυζαντινοί μιλούν για δημοτική, τα γεωγραφικά κείμενα, η λιτή γλώσσα δεν είναι τίποτα άλλο παρά η δημοτική. Για να μη μιλήσουμε για τα νοταριακά, για τα έγγραφα των πωλήσεων που είναι γραμμένα στην απλοϊκή δημοτική γλώσσα που μιλούσε ο Μακρυγιάννης και που μιλάμε, που λέει ο λόγος, μέχρι τα σήμερα.

Δηλαδή, πώς αντιλαμβάνονταν την ελληνικότητά τους τότε;

Η ελληνικότητα είναι πρώτα απ’ όλα ελληνογλωσσία και ελληνοφωνία, έπειτα μια συνείδηση συνέχειας ιστορικής, αλλά αυτοί που το κάνουν λέγονται Ρωμιοί. Μάλιστα υπάρχουν ένα σωρό κείμενα που μιλούν για καθαρούς Ρωμαίους, γιατί αυτοί που ήτανε στα σύνορα και οι οποίοι στα μεν βόρεια έχουνε επαφή με τους Σλάβους, στα δε ασιατικά με τους Άραβες, είναι μιξοέλληνες ή μιξοβάρβαροι, ενώ οι καθαροί Έλληνες, οι καθαροί Ρωμαίοι είναι αυτοί της Πόλης.

Οπότε ελληνοφωνία από τη μια μεριά και συνείδηση της ιστορικής συνέχειας, αυτά τα δύο κάνουν κατά κάποιο τρόπο μία πτυχή της ταυτότητας της βυζαντινής, η οποία όμως πάνω από όλα είναι -και το υπογραμμίζω- η συνείδηση έθνους χριστιανών.

Το λέει ο ίδιος ο Λέων ο 6ος στα τακτικά του ότι «αγωνιζόμεθα υπέρ των αλυτρώτων αδελφών ως έθνος χριστιανών»∙ οπότε χριστιανοί ελληνόφωνοι, με ρωμαϊκή καταβολή όσον αφορά τα διοικητικά πράγματα.

Αυτή είναι η ρωμιοσύνη την οποία αποποιηθήκαμε, μολονότι είναι σύγκαιρη της ιστορίας. Όπως γράφει και ο Μιχαηλίδης ο ποιητής ο Κύπριος την αποποιηθήκαμε, γιατί όπως δεν ελευθερώσαμε την κοιτίδα του γένους, την Πόλη, είπαμε κάνοντας πρωτεύουσα ένα λασποχώρι, τότε το 1830, ότι είμαστε απόγονοι του Περικλή και έκτοτε ούτε ένα κείμενο βυζαντινό δεν διδάσκεται στα σχολειά.

Όλοι ξέρουν το Έρως ανίκατε μάχαν και τα λοιπά αλλά κανένας δεν ξέρει τι εστί Άννα Κομνηνή, τι εστί Ατταλειάτης, τι εστί Προκόπιος και τα λοιπά και τα λοιπά…

Μα και όταν μας ιδρύουν το κράτος προσπάθησαν να εξαλείψουν τα 1000 χρόνια Βυζαντίου και ο Κοραής πήγε να φτιάξει μια άλλη γλώσσα καθαρή. Πίστεψαν πως για να γίνουμε Έλληνες θα πρέπει να γίνουμε πρώτα Δυτικοί.

Αποφεύγω ως ιστορικός να λέω ποιο ήταν το σκεπτικό τους. Δεν ξέρουμε τίποτα. Το μόνο που ξέρουμε από τον Κοραή είναι ότι είπε πως με το να θεωρούν οι Έλληνες τον εαυτό τους απόγονο του Μιλτιάδη και του Λεωνίδα θεωρούν ότι 400 χρόνια ήταν αιχμάλωτοι και όχι δούλοι.

Έχουμε αυτή την η ρετσινιά των 400 χρόνων. Αυτά τα 400 χρόνια βάζουν σε παρένθεση και, όπως δεν έχουν και την Πόλη, δεν ξέρουν το Βυζάντιο, γιατί Κωνσταντινούπολη ίσον Βυζάντιο. Ή την ξέρεις ή δεν την ξέρεις.

Οι Ρουμάνοι έχουν κάνει την αγιοποίηση της Κωνσταντινούπολης. Eάν πάτε στο Κουμόρο, στο Βορονέτς, θα δείτε ότι έχουν την άλωση της Κωνσταντινουπόλεως ως εικόνα.

Ο μόνος ο οποίος κάνει ακριβώς την ίδια προσπάθεια είναι ο Μακρυγιάννης. Όταν παραγγέλνει τους 23 πίνακες για τις μάχες της απελευθέρωσης στον Παναγιώτη Ζωγράφο, τι του λέει; Ο πρώτος πίνακας είναι η Άλωση της Πόλης.

Άρα από εκεί αρχίζουμε, από την Άλωση της Πόλης γινόμαστε οι νεοέλληνες και ο Μακρυγιάννης το ξέρει καλύτερα από τον καθένα.

Παρά σαράντα χρόνια...

180322 ΝΕΚΡΟΖΩΝΤΑΝΟΝ

Το ένα πουλάκι:

Κανείς δεν γύρισε πίσω…

Έτσι λένε και έτσι πρέπει να είναι. Αν και υπάρχουν περιπτώσεις στην Ιστορία (ή στη Μυθολογία που… «είναι η Ιστορία των παλαιών ανθρώπων») όπου αναφέρονται και άνθρωποι που «πήγαν και ήρθαν».

Είτε επειδή τους ανατέθηκε κάποια αποστολή, είτε επειδή έπρεπε να αναζητήσουν κάποιο αγαπημένο πρόσωπο, είτε επειδή δεν πρόλαβε να τους κρατήσει στη ζωή κάποιος Φίλος, έκαναν το ταξίδι… με επιστροφή.

Είχαν όμως ελάχιστα να μας πουν. Όσοι μίλησαν περιέγραψαν πράγματα και καταστάσεις που ήταν ήδη γνωστά, γεγονός που μπορεί να μας βάλει σε υποψίες. Υποψίες ότι ο «άλλος κόσμος» είναι… όπως ακριβώς τον ξέρουμε!

Όχι όπως τον ξέρουμε εσείς κι εγώ, αλλά όπως τον βλέπουμε κάθε φορά οι άνθρωποι. Σε διαφορετικές εποχές, σε διαφορετικούς τόπους, όσοι επέστρεψαν από τον κάτω κόσμο τον περιέγραψαν όπως τον γνώριζαν πριν τον επισκεφθούν.

Που πάει να πει τι; Μήπως ότι πρόκειται για ένα δημιούργημα δικό μας; Όλων ημών των ζώντων, οι οποίοι χτίζουμε τον άλλο κόσμο σύμφωνα με τις πεποιθήσεις, τους φόβους ή τις προσδοκίες που έχουμε;

Ξέρετε, βέβαια, ότι κάτι τέτοιο έρχεται να συμφωνήσει και με τις πλέον σύγχρονες παραδοχές της κβαντικής Φυσικής και της Αστροφυσικής, που λένε ότι τίποτε, στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει, μέχρι να το παρατηρήσουμε.

Αν ισχύει κάτι τέτοιο, τότε είναι αδύνατον να δώσουμε στο υπό παρατήρηση αντικείμενο ιδιότητες που δεν εμπεριέχονται στις ήδη υπάρχουσες εμπειρίες μας. Να το «δούμε» δηλαδή ως κάτι πέρα από οτιδήποτε γνωστό.

Ας μην το συνεχίσουμε άλλο. Ας πούμε μόνο ότι, υπ’ αυτό το πρίσμα, δεν είναι τυχαίο πως οι περιγραφές του κάτω κόσμου που έχουμε, από όσους έζησαν την εμπειρία να… πεθάνουν και να επιστρέψουν, είναι αυτές που ξέραμε ήδη.

Και αυτές που ήξεραν και οι ίδιοι! Ακόμη κι αν είδαν κάτι… τελείως νέο, που δημιουργήθηκε ακριβώς τη στιγμή που το παρατηρούσαν, αυτό ήταν αδύνατον να περιγραφεί με λέξεις ή εικόνες… τελείως νέες. 

(Έχω την εντύπωση ότι κάτι αντίστοιχο λέει και η πατερική θεολογία, όμως αυτά είναι ακόμη πιο βαθιά νερά, γι’ αυτό ας τα αφήσουμε σε ειδικούς. Δεν εμπίπτουν στο αντικείμενο μιας απλής, καθημερινής κουβέντας.)

Το άλλο πουλάκι:

Τι τα ψάχνεις τώρα;

Εδώ έχουμε την περίπτωση του ανθρώπου που επέστρεψε από τη χώρα των νεκρών, όμως κανείς δεν θέλει να του αναγνωρίσει αυτή την επιστροφή. «Νεκρός είσαι και τέτοιος θα παραμείνεις», του λένε όλοι.

Τώρα, το γεγονός ότι η επιστροφή αυτή έγινε στη Ρουμανία, χώρα με μακρά παράδοση σε περιπτώσεις επιστροφής από τη χώρα των νεκρών, μόνο σαν σύμπτωση δεν μπορεί να θεωρηθεί.

Ας πιάσουμε όμως την ιστορία από την αρχή. Ο άνθρωπος έφυγε από… τη ζωή των δικών του πριν από αρκετά χρόνια˙ συγκεκριμένα το 1992. Τι έγινε; Σας παραξένεψε η έκφραση που χρησιμοποίησα;

Μα, πριν από λίγο δεν τα είπαμε για την παρατηρούμενη πραγματικότητα; Αν δεν φύγεις από τη ζωή κάποιων, αν δηλαδή ο θάνατός σου δεν σημαίνει τίποτε για κανέναν, τότε απλώς… δεν πεθαίνεις.

Δεν πεθαίνεις, δεν μπορείς να πεθάνεις, επειδή, απλούστατα, δεν ζεις. Ζούμε, υπάρχουμε, όταν αυτή η ύπαρξη σημαίνει κάτι, έχει νόημα για κάποιους. Για τους οποίους κάτι θα σημάνει και το τέλος της ύπαρξής μας.

Διαφορετικά…

Τέλος πάντων, ο άνθρωπος έφυγε το 1992 από τη ζωή των δικών του και πήγε… στην Τουρκία. Έκτοτε χάθηκαν τα ίχνη του και κανένα σημείο ζωής δεν έλαβαν από αυτόν.

Ήταν δηλαδή κυριολεκτικά νεκρός. Πέρασαν είκοσι τέσσερα ολόκληρα χρόνια και η σύζυγός του, η χήρα του δηλαδή, ζήτησε να ανακηρυχθεί και νομικά, δηλαδή επισήμως νεκρός˙ οπότε εκδόθηκε και το πιστοποιητικό θανάτου του.

Έλα όμως που οι αρχές του άλλου κόσμου, δηλαδή της Τουρκίας, ανακάλυψαν πρόσφατα πως αυτός βρισκόταν εκεί χωρίς νόμιμη άδεια παραμονής και τον έστειλαν από εκεί που ήρθε.

Και ένα τρίτο πουλάκι:

Πίσω στη Ρουμανία.

Όπου διαπίστωσε ότι ήταν ήδη νεκρός και μάλιστα ήταν αδύνατον να βρεθεί κάποιος τρόπος αυτό να ανακληθεί. Ήταν και θα εξακολουθούσε να παραμένει νεκρός, μέχρι… Δευτέρα Παρουσία.

Ο λόγος; Όταν πάρθηκε η δικαστική απόφαση για τον θάνατό του, αυτός δεν κατέθεσε έφεση μέσα στο προβλεπόμενο από τον νόμο χρονικό περιθώριο. Έτσι η απόφαση θεωρείται τελεσίδικη: Νεκρός για πάντα.

Βλέπετε κι εσείς μια αντίφαση; Μα φυσικά. Δεν λέμε πάντοτε «ο αποθανών δεδικαίωται»; Ε, αφού το δικαστήριο κρίνει ότι είναι νεκρός, δεν πρέπει και να τον… δικαιώσει, δηλαδή να αναγνωρίσει ότι είναι ζωντανός;

Από τη στιγμή όμως που θα πάψει να είναι πεθαμένος, δεν χάνει το πλεονέκτημα αυτό των αποθανόντων; Οπότε;

Οπότε μπλέκουμε στα γρανάζια της αυτοαναφορικότητας, που είναι χειρότερα από εκείνα της γραφειοκρατίας.

Όταν μάλιστα εμπλέκονται τα μεν με τα δε…

Βρίσκεσαι στη θέση που βρίσκεται αυτός ο ζωντανός νεκρός, που δεν δικαιούται ούτε να εργαστεί, ούτε σύνταξη να πάρει, ούτε κανένα άλλο επίδομα.

Τον συντηρούν κάποιοι γείτονες, αφού και οι δικοί του άνθρωποι έχουν φύγει από τη ζωή ή έχουν φύγει για άλλες χώρε, πράγμα που, όπως είπαμε, δεν κάνει διαφορά. Είναι, δηλαδή, νεκροί γι’ αυτόν, όπως κι αυτός για κείνους.

Τώρα όμως προκύπτει ένα νέο ερώτημα: Τι είναι οι νεκροί των… νεκρών;

Όμως ας το αφήσουμε για άλλη φορά, δεν έχω κουράγιο να το συζητήσουμε άλλο.

«Πέθανα!»

 Ζωντανοί νεκροί.