180205 ΣΠΙΤΙΚΟΝ

Το ένα πουλάκι:

Ας δούμε τη θετική πλευρά.

Πάντα υπάρχει και θετική πλευρά˙ μας το έμαθαν και αυτό οι αρχαίοι παππούδες μας, λέγοντας το περίφημο «ουδέν κακόν αμιγές καλού». Ή μήπως το έλεγαν ανάποδα; Δεν έχει σημασία. Πάντως το κακό πάει μαζί με το καλό.

Βλέπετε, αυτοί οι παμπόνηροι παππούδες μας είπαν και το ένα, είπαν και το άλλο, το αντίθετό του, είπαν και το «συναμφότερον», έτσι που να μην μπορείς να τους πιάσεις από πουθενά˙ πάντα έχουν δίκιο.

(Τακτική, βέβαια, που μετά την κληρονόμησε, όπως πάρα πολλά άλλα, η Εκκλησία, κι έτσι κι αυτή, δηλαδή τους εκπροσώπους της, δεν μπορείς να τους πιάσεις από πουθενά. Στα κείμενά τους έχουν μιλήσει για όλα και για τα αντίθετά τους.)

Υπάρχει, λοιπόν, πάντοτε και μια θετική πλευρά, αρκεί να ξέρεις να τη βρεις. Διότι, συνήθως, την ξεχνάμε. Μένουμε στην αρνητική και πιανόμαστε στον καβγά για εκείνη. Ενώ θα μπορούσαμε να τον αποφύγουμε.

Ποιο είναι όμως το θέμα μας; Ασφαλώς όχι η γενικολογία περί θετικής και αρνητικής πλευράς. Εκείνο που ήθελα να σχολιάσουμε είναι το γεγονός της «επίθεσης» στο σπίτι του Μίκη Θεοδωράκη. Από αυτοαποκαλούμενους «αναρχικούς».

Η πρώτη αντίδραση είναι πως αυτοί οι «αναρχικοί» δεν σέβονται τελικά τίποτε˙ δεν έχουν ιερό και όσιο. Το σπίτι του Μίκη Θεοδωράκη δεν είναι το πρώτο τυχόν. Έχει τόσα άλλα σπίτια να πάνε να γράψουν τον πόνο τους.

Από την άλλη, γιατί να ξεχωρίσουμε το συγκεκριμένο σπίτι από εκείνο του κάθε νοικοκύρη, ο οποίος το καθαρίζει, το βάφει και την άλλη μέρα το βρίσκει μουτζουρωμένο με την εξυπνάδα, δηλαδή την παπαριά τού κάθε ανόητου;

Είμαι βέβαιος ότι ο ίδιος ο Μίκης δεν θα επιθυμούσε καθόλου έναν τέτοιο διαχωρισμό. Θα ήθελε οι πολίτες αυτής της χώρας να βλέπουν και το δικό του σπίτι σαν ένα οποιοδήποτε άλλο. Και να του συμπεριφέρονται ανάλογα.

Το ζήτημα όμως είναι ότι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, δεν μιλάμε για ένα από τα συνθήματα που απευθύνονται στο κάθε περαστικό που θα ρίξει το βλέμμα πάνω του, αλλά για ένα προσωπικό μήνυμα στον Μίκη Θεοδωράκη.

Το άλλο πουλάκι:

Κάνεις λάθος!

(Το θαυμαστικό είναι επειδή εμείς τα πουλάκια ποτέ δεν κάνουμε λάθος, εκτός βέβαια από τις περιπτώσεις που ένα από εμάς μπορεί κάπου να… αστοχήσει, πράγμα όμως που το διαπιστώνουν αμέσως τα υπόλοιπα και το επισημαίνουν.)

Αν επρόκειτο για ένα προσωπικό μήνυμα, θα μπορούσαν να του το στείλουν με… γράμμα, ή, αν βιάζονταν επειδή τα γεγονότα τρέχουν, με κάποιον ηλεκτρονικό τρόπο˙ τόσους έχουμε πλέον στη διάθεσή μας.

Οι συγκεκριμένοι όμως «αναρχικοί» φαίνεται πως ήθελαν το μήνυμά τους να φτάσει σε περισσότερους αποδέκτες, πράγμα για το οποίο φρόντισαν τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. Τα οποία, αν δεν ήταν εκεί να το αναμεταδώσουν, ελάχιστοι θα το γνώριζαν.

Βλέπετε όμως πως τα Μέσα αυτά, τα οποία, παρεμπιπτόντως, σε καμιά εκτίμηση δεν έχουν οι κάθε είδους «αναρχικοί», θεώρησαν το γεγονός είδηση. Το γεγονός της «επίθεσης», αλλά και αυτό καθαυτό το μήνυμα.

Κι έτσι, εκεί που θα το έπαιρναν είδηση μόνο κάποιοι περαστικοί, έμαθε το πανελλήνιο πως ο Μίκης Θεοδωράκης… έγινε στόχος «αναρχικών». Ο λόγος; Προφανώς η στάση του στο θέμα του συλλαλητηρίου για το μακεδονικό.

Είπαμε όμως πως υπάρχει και η θετική πλευρά; Εσείς την εντοπίσατε; Βλέπετε καμιά τέτοια; Μην απαντάτε. Αφήστε να σας πούμε αυτό που βλέπουμε εμείς και μετά μπορούμε να συμφωνήσουμε ή να διαφωνήσουμε.

Το θετικό, λοιπόν, είναι ότι οι συγκεκριμένοι «αναρχικοί»… γνωρίζουν τον Μίκη Θεοδωράκη. Και δεν εννοώ ότι γνωρίζουν απλώς την ύπαρξή του -πράγμα που είναι επίσης θετικό- αλλά και κάτι από την ιστορία του. Δεν τους το ‘χα!

Βέβαια, διαβάζοντας κανείς το μήνυμα, μπορεί να δει ότι η γνώση της ιστορίας του είναι κάπως… επιλεκτική. Κι αυτό όχι μόνο εξαιτίας της περιορισμένης έκτασης που αναγκαστικά έχει ένα σύνθημα σε τοίχο.

Το ίδιο συμπέρασμα βγαίνει και από το γεγονός ότι οι συγκεκριμένοι «αναρχικοί» επέλεξαν τη συγκεκριμένη στάση του Μίκη για να σχολιάσουν. Εκτός αν αυτό σημαίνει ότι με κάποιες προηγούμενες συμφωνούσαν!

Και ένα τρίτο πουλάκι:

Μέγα λάθος, παιδιά.

Μπορεί ο Μίκης Θεοδωράκης να είναι ένα εντόνως πολιτικό πρόσωπο, όμως μην ξεχνάμε ότι είναι και ένα «τάνκερ στη λίμνη των Ιωαννίνων». Πράγμα που το έχει αποδείξει πάρα πολλές φορές στη ιστορία του.

Κακώς, πολύ κακώς, τον κρίνουμε κάθε φορά με τα μέτρα και τα σταθμά τα δικά μας. Αν το τάνκερ εξοκείλει, δεν φταίει καθόλου ο καπετάνιος˙ φταίει το ότι βρέθηκε να κάνει μανούβρες μέσα σε μια μικρή λίμνη.

Ο Μίκης Θεοδωράκης είναι αυτός που είναι. Έχει προσφέρει πάρα πολλά με την πολιτική του δράση, πολύ περισσότερα όμως με τη μουσική του παρουσία. Πρέπει όλοι να είμαστε ευγνώμονες γι’ αυτή του την προσφορά. 

Τώρα, αν πάμε να παρακολουθήσουμε τις πολιτικές του μεταπτώσεις, πολύ δε μάλλον να… επωφεληθούμε από αυτές, στην επόμενη στροφή θα βρεθούμε στα νερά της λίμνης. Και δεν θα φταίει καθόλου ο Μίκης γι’ αυτό.

Ας τον αφήσουμε στην ησυχία του, ας ακούσουμε, αν θέλουμε, τι προσπαθεί να πει, όμως ας μην προσπαθούμε άδικα να τον εντάξουμε -όποτε μας βολεύει- στις δικές μας ιδεολογίες και πρακτικές.

Εκτός τού ότι εκτιθέμεθα, κάνουμε και κακό στον ίδιο.

Και είναι άδικο!

 Κάτω τα χέρια…

180202 ΜΠΑΡΟΥΤΟΚΑΠΝΙΣΜΕΝΟΝ

Το ένα πουλάκι:

Το είδαμε κι αυτό!

Πρωτοβουλία πολιτών για…

Έχετε σκεφτεί για πόσα διαφορετικά πράγματα υπάρχουν στη χώρα μας «πρωτοβουλίες πολιτών»; Αν το ψάξεις λίγο θα δεις ότι το αντικείμενο δράσης τους μπορεί να είναι οτιδήποτε.

Η πλειονότητα των περιπτώσεων ασχολείται με την προστασία κάποιου πράγματος. Που μπορεί να είναι από ένα ζώο, μια περιοχή ή μια… ιδέα. Αλλά καλύτερα ελάτε να το ψάξουμε λίγο στο διαδίκτυο.

Οι περισσότερες πρωτοβουλίες πολιτών έχουν στον τίτλο τους τον τόπο ή την πόλη στην οποία δραστηριοποιούνται. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι κάθε μεγάλος ή μικρός τόπος, κάθε πόλη ή χωριό έχει τη δική της «πρωτοβουλία».

Θέλετε να σας δώσω μερικά παραδείγματα; Για να μην αναφερθούμε σε συγκεκριμένα ονόματα και «αδικήσουμε κάποιους», όπως λένε όσοι δεν θυμούνται όλα τα ονόματα που πρέπει να αναφέρουν, θα το δούμε κάπως γενικά.

Πρωτοβουλία πολιτών δήμου τάδε. Πρωτοβουλία πολιτών αεροδρομίου δείνα. Πρωτοβουλία πολιτών λιμνοθάλασσας… Πρωτοβουλία πολιτών ορεινής… Πρωτοβουλία πολιτών νήσου… Πρωτοβουλία πολιτών δέλτα του…. Πρωτοβουλία πολιτών πεδιάδας…

Ορισμένοι, θέλοντας να δώσουν κι άλλα χαρακτηριστικά την… πρωτοβουλία τους, προσθέτουν στον τίτλο και κάποιον επιθετικό προσδιορισμό. Επιθετικό, συχνά όχι με την έννοια της γραμματικής, αλλά με εκείνην της… αντίθετης του αμυντικού.

Έτσι έχουμε ανεξάρτητες πρωτοβουλίες πολιτών, αγωνιστικές πρωτοβουλίες πολιτών, ριζοσπαστικές πρωτοβουλίες πολιτών και μερικές πιο λάιτ, όπως ανοικτές πρωτοβουλίες πολιτών. Υπάρχουν βέβαια και κάποιες… μεγαλομανείς, όπως μια ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών.

Θα μπορούσαμε να δούμε και κάποια ενδιαφέροντα παραδείγματα από τα πεδία δράσης των τόσων πρωτοβουλιών που υπάρχουν στο διαδίκτυο, επομένως και στην πραγματική ζωή. Μερικά είναι όντως αξιοπερίεργα.

Για παράδειγμα υπάρχει πρωτοβουλία πολιτών για τη διαγραφή του χρέους. Εντάξει, αυτό δεν είναι και τόσο παράξενο, δείτε όμως την άλλη που αγωνίζεται ώστε να επιτευχθεί μια ελάχιστη νομοθετική ρύθμιση για την επανόρθωση της πολύχρονης αυθαιρεσίας του μονοτονικού!

Το άλλο πουλάκι:

Υπάρχει και μια σπάνια περίπτωση.

Πριν σας την πω, ας σκεφτούμε ότι οι περισσότερες από αυτές τις πρωτοβουλίες έχουν… παρτίδες με τον νόμο. Μην πάει ο νους σας στο κακό, δεν μιλάμε για ανθρώπους του υποκόσμου˙ κάθε άλλο.

Όταν λέω παρτίδες με τον νόμο, εννοώ πως, προκειμένου να προστατευτεί καλύτερα το αντικείμενο… της προστασίας τους, ζητούν να αλλάξει κάποιος νόμος ή να ψηφιστεί ένας νέος που να το προστατεύει.

Έτσι φτάνουν συχνά σε ανώτατα δικαστήρια, ακόμη και στα ευρωπαϊκά, ζητώντας το δίκιο τους. Άλλες φορές δικαιώνονται και άλλες όχι. Για παράδειγμα η πρωτοβουλία για την διαγραφή του χρέους δεν δικαιώθηκε. Κρίμα!

Μιλήσαμε όμως για μια σπάνια περίπτωση. Είναι εκείνη κατά την οποία η πρωτοβουλία πολιτών ζητάει κάτι αδιανόητο: Να εφαρμόζεται ο νόμος! Το ξαναλέω, γιατί μπορεί κάποιοι να μην το έπιασαν. Υπάρχει μια πρωτοβουλία πολιτών που ζητάει την εφαρμογή του νόμου.

Και δεν μιλάμε για μια περίπτωση μεμονωμένης παράβασης, κάποιος, για παράδειγμα, που δεν τηρεί τις ώρες κοινής ησυχίας, ή που πετάει τα απόβλητά του χωρίς καμιά επεξεργασία. Μιλάμε για γενικευμένη ΜΗ εφαρμογή του νόμου.

Αυτό, η ύπαρξη δηλαδή μιας τέτοιας πρωτοβουλίας πολιτών, σε οποιαδήποτε άλλη πολιτισμένη χώρα, είναι κάτι αδιανόητο. Διότι, η εφαρμογή του νόμου, εκτός από αυτονόητη, είναι κάτι που πρέπει να το επιβλέπουν τα θεσμοθετημένα όργανα της πολιτείας.

Πού ακούστηκε να δημιουργούντα πρωτοβουλίες πολιτών με αντικείμενο την εφαρμογή ενός νόμου; Τα όργανα και οι υπηρεσίες ελέγχουν και ο εισαγγελέας παίρνει μια κόλλα χαρτί και τυλίγει όσους του στέλνουν επειδή παρανομούν.

Στη χώρα όμως του εξυπνότερου λαού του κόσμου, όπου -παραλλήλως- γεννήθηκε και η Δημοκρατία, κάτι τέτοια είναι ψιλά γράμματα. Εδώ ο νόμος υπάρχει, κανείς δεν τον εφαρμόζει και καθόμαστε και συζητάμε κάτω από ποιες προϋποθέσεις θα εξετάσουμε την… μερική εφαρμογή του!

Και ένα τρίτο πουλάκι:

Να σας συστήσω την πρωτοβουλία.

Μιλάμε για πολίτες που έχουν ενεργοποιηθεί στην πόλη μας πολύ έντονα το τελευταίο διάστημα και ζητούν να εφαρμόζεται ο νόμος για το κάπνισμα σε κλειστούς χώρους και στα καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος.

Συγκεντρώνουν υπογραφές, προσπαθούν να κινητοποιήσουν φορείς και συλλόγους -και εν πολλοίς το καταφέρνουν- εμφανίζονται στα τοπικά ΜΜΕ, συμμετέχουν σε συσκέψεις των ενδιαφερομένων μερών, προκειμένου να επιτύχουν την εφαρμογή του νόμου.

Το ερώτημα και το παράπονό τους είναι «γιατί»! Όχι γιατί δεν εφαρμόζεται ο νόμος, αυτό το ξέρουν πολύ καλά, όπως το αντιλαμβάνεται και ο κάθε πολίτης. Αναρωτιούνται γιατί πρέπει να κάνουν αυτοί μια δουλειά για την οποία υπάρχουν εντεταλμένα όργανα της πολιτείας.

Γιατί θα πρέπει να αντιπαρατίθενται με τους συμπολίτες τους καταστηματάρχες, γιατί θα πρέπει να χαλάνε τις κοινωνικές και τις προσωπικές τους σχέσεις, ενώ στην πραγματικότητα θα έπρεπε να κάθονται και να απολαμβάνουν…

Να απολαμβάνουν τον καφέ, το ποτό ή το φαγητό τους, αλλά συγχρόνως και το ευεργέτημα του νόμου που επιβάλλει να κάνουν όλα τα προηγούμενα σε καθαρό περιβάλλον, όπως συμβαίνει στις περισσότερες χώρες του κόσμου.

Τι λέτε; Θα έχει ανταπόκριση η πρωτοβουλία τους; Θα σταματήσει το κρυφτούλι και η κοροϊδία που παρακολουθούμε να παίζεται καθημερινά; Αυτοί είναι αισιόδοξοι.

Εμείς;

Κοντός ψαλμός…

 Ντουμανιάσαμε!

180201 Α-ΓΡΑΜΜΑΤΟΝ

Το ένα πουλάκι:

Δεν επέδιδε τα γράμματα στους παραλήπτες!

Ένας ταχυδρόμος στο Πουέρτο Μαδρίν, λιμάνι της Παταγονίας από όπου οι τουρίστες ξεκινούν την περιήγησή τους προκειμένου να παρατηρήσουν τις φάλαινες στην Ανταρκτική, κρατούσε τα γράμματα που έπρεπε να επιδώσει στο σπίτι του.

Το είπα βιαστικά και σας μπέρδεψα. Δεν έπρεπε να τα επιδώσει στο σπίτι του, κρατούσε στο σπίτι του, μέσα σε μεγάλους σάκους εκείνα που έπρεπε να επιδώσει. Εκεί τα βρήκε και η Αστυνομία που τον συνέλαβε και τον έστειλε (η μήπως να πω απέστειλε;) στον Εισαγγελέα.

Η δουλειά αυτή κρατούσε από το 2009 και το αποτέλεσμα ήταν να συγκεντρωθούν 19.000 επιστολές, πραγματικός θησαυρός για συλλέκτες και ερευνητές που ασχολούνται με το θέμα. Δυστυχώς, αποφασίστηκε οι επιστολές αυτές να αποσταλούν στους παραλήπτες τους.

(Με άλλον ταχυδρόμο, φαντάζομαι, αφού αυτός θα βρίσκεται για έναν χρόνο στη φυλακή, ποινή που του επιβλήθηκε επειδή δεν παρουσιάστηκε στο Δικαστήριο. Το ρεπορτάζ δεν αναφέρει αν απάντησε στην κλήτευση με κάποια… επιστολή.)

Μπορεί να φανταστεί κανείς τι απέραντο ρεπερτόριο από «θέματα» μπορεί να βρίσκεται σ’ αυτές τις χιλιάδες επιστολές που δεν έφτασαν ποτέ -μάλλον δεν έφτασαν στην ώρα τους- στους παραλήπτες;

Κάποιοι αποστολείς μπορεί να περίμεναν απαντήσεις, άλλοι μπορεί να έστειλαν και να ξανάστειλαν την ίδια επιστολή χωρίς να βρουν ανταπόκριση. Ίσως να χάλασαν δουλειές, ίσως να τερματίστηκαν σχέσεις ανθρώπων εξαιτίας αυτού του ταχυδρόμου.

Ξέρω τι θα μου πείτε. Στη σημερινή εποχή της ηλεκτρονικής επικοινωνίας, πόσοι είναι αυτοί που ανταλλάσσουν ακόμη επιστολές μέσω ταχυδρομείου; Κι όμως, δεν έχετε παρά να κάνετε μια βόλτα από το ταχυδρομικό κατάστημα της πόλης για να το διαπιστώσετε.

Τεράστιος είναι ο όγκος της αλληλογραφίας που διακινείται καθημερινά, μέσω της «κλασικής» μεθόδου. Ξέρετε, φάκελος, γραμματόσημο, αποστολέας, αποδέκτης…

Αποδέκτης; Κι αν δεν υπάρχει αποδέκτης;

Δεν καταλάβατε. Δεν εννοώ να μην υπάρχει το όνομα του αποδέκτη στον φάκελο. Εννοώ να μην υπάρχει το πρόσωπο στο οποίο απευθύνεται η επιστολή. Να έχει μετακομίσει ή να έχει φύγει από τη ζωή.

Το άλλο πουλάκι:

Πολύ συχνό φαινόμενο.

Το πιο συχνό βέβαια στις μέρες μας είναι ο παραλήπτης να μην ενδιαφέρεται να λάβει την επιστολή που απευθύνεται στο άτομό του, ή, ακόμα πιο συχνό, στην επιχείρησή του. Πώς το έλεγε ο Κηλαηδόνης;

Όταν χτυπάει το τηλέφωνο εφτά φορές στις δέκα είναι για κακό; Ε, το ποσοστό με τις επιστολές πλέον είναι ακόμη μεγαλύτερο. Επιστολή, σχεδόν πάντα, σημαίνει λογαριασμός ή ειδοποίηση για πληρωμή.

Νομίζω ότι έχει έρθει πλέον για τον καθένα μας ο καιρός που… διαβάζει βουλωμένο γράμμα. Το βλέπεις στο γραμματοκιβώτιο και ξέρεις ακριβώς τι περιέχει. Εντάξει, καμιά φορά μπορεί να πέσεις έξω στη μέρα που λήγει η προθεσμία.

(Αν το σκεφτείς από αυτή την πλευρά, και αν ισχύουν και στην Πατ-αγονία όσα εδώ στην… ελληνική αγωνία, αρχίζω να πιστεύω πως ο ταχυδρόμος της ιστορίας μας πολύ σύντομα θα ανακηρυχθεί τοπικός ήρωας.)

Τι γίνεται, λοιπόν, με αυτούς τους λογαριασμούς; Οι οποίοι πολύ συχνά καταλήγουν να κυνηγούν λάθος άνθρωπο; Διότι, μπορεί ο παραλήπτης να μην ενδιαφέρεται να παραλάβει την επιστολή του, ο αποστολέας όμως συνεχίζει να τον βομβαρδίζει.

Θα έχετε δει κι εσείς την εικόνα των εγκαταλελειμμένων καταστημάτων στα οποία έχει συγκεντρωθεί ένας τεράστιος όγκος από φακέλους που δεν τους έχει παραλάβει κανείς. Απευθύνονται στον ιδιοκτήτη; Απευθύνονται στους προηγούμενους ενοικιαστές;

Ποιος ξέρει; Την ίδια εικόνα συναντά κανείς και σε πολυκατοικίες, συνήθως κάπως παλαιότερες, όπου έχουν πάψει να λειτουργούν τα… γραμματοκιβώτια. Η καθαρίστρια συγκεντρώνει και στοιβάζει λογαριασμούς και ειδοποιήσεις που απευθύνονται σε ανύπαρκτα πρόσωπα.

Η εικόνα των παρατημένων και τσαλαπατημένων φακέλων είναι εντόνως ενοχλητική, όμως, αν σκεφτεί κανείς τον όγκο της… γραφειοκρατίας που κρύβεται πίσω από το φαινόμενο, τότε θα καταλήξει στο ότι κάτι δεν κάνουμε σωστά.

Δεν θα έπρεπε να υπάρχει κάποιος τρόπος να ειδοποιείται ο αποστολέας, όλοι οι επίμονοι αποστολείς, ότι κανείς δεν υπάρχει ή δεν ενδιαφέρεται να παραλάβει τις επιστολές που στέλνουν. Και μιλάμε για χιλιάδες, για εκατομμύρια επιστολές.

Και ένα τρίτο πουλάκι:

Στο μεταξύ οι λογαριασμοί τρέχουν!

Υπάρχουν μάλιστα περιπτώσεις που ο διανομέας είναι υπάλληλος της επιχείρησης που στέλνει τους λογαριασμούς. Και κανείς δεν του έχει πει, ούτε αναλαμβάνει από μόνος του την πρωτοβουλία να αναφέρει ότι «παιδιά, τζάμπα χαλάμε χαρτιά και μελάνια».

Αφήστε που η γραφειοκρατία δείχνει όλο της το μεγαλείο, όταν επιτέλους βρεθεί κάποιος να νοικιάσει το εγκαταλελειμμένο μαγαζί, γραφείο ή σπίτι και τότε βρίσκεται αντιμέτωπος με τους λογαριασμούς που δεν πλήρωναν οι… απόντες προηγούμενοι.

Πρέπει να τρέξει να αποδείξει ότι δεν είναι αυτός που χρεώνονταν τόσο καιρό, δεν είναι αυτός στον οποίο ερχόταν οι λογαριασμοί, δεν είναι αυτός που άφηνε τους φακέλους να στοιβάζονται έξω από την πόρτα του.

Επειδή είναι η… διάδοχη κατάσταση στο ενοίκιο ή στην ιδιοκτησία του ακινήτου, θεωρείται και ο κληρονόμος όλων των λογαριασμών που δεν πληρώθηκαν μέχρι να αναλάβει αυτός. Και ενώ κανείς δεν είχε σκεφτεί να κόψει, ας πούμε, το νερό, τόσα χρόνια που έμενε απλήρωτο, τώρα κινδυνεύει αυτός να μείνει χωρίς νερό.

Χωρίς χρήματα, σίγουρα! Και χωρίς νεύρα. Και, άντε, στο νερό είναι κάπως πιο ελαστικά τα πράγματα. Το κακό είναι όταν βρεθεί να το ν κυνηγούν βερεσέδια ανελαστικά, τα οποία μάλιστα έχουν φορτωθεί και τόκους υπερημερίας.

Γι’ αυτό σας λέω. Εμένα πάντως δεν θα με πείραζε καθόλου ο διανομέας της περιοχής μας να ακολουθούσε την τακτική του μακρινού συναδέλφου του. Και να αποδειχθεί μετά από δέκα χρόνια πως εξαιτίας του δεν πλήρωσα διάφορα χρέη. 

Πού τέτοια τύχη!

 Στο ‘πα και στο ξαναλέω

μη μου γράφεις γράμματα…

180131 ΡΕΜΠΕΤΑΔΙΚΟΝ-2

Το ένα πουλάκι:

Τι είναι το ρεμπέτικο;

Ρώτησα κάποτε έναν φίλο που ασχολείται κάπως ιδιαίτερα με το είδος. Και λέω κάπως ιδιαίτερα, αφού λίγο ως πολύ, όλοι ασχολούμαστε με το ρεμπέτικο και το αγαπάμε. Θέλετε κάποια απόδειξη επ’ αυτού;

Κοιτάξτε λίγο τις τηλεοπτικές εκπομπές σε διάφορα κανάλια που παρουσιάζουν ένα σωρό αφιερώματα στο ελληνικό τραγούδι. Το πάνε από ‘δω, το φέρνουν από ‘κει, κάθε τόσο να κι ένα αφιέρωμα στο ρεμπέτικο.

Όχι πως οι παρουσιαστές έχουν τόσο μεγάλη αγάπη σ’ αυτό το είδος· στην τηλεόραση δεν χωράνε τέτοιοι συναισθηματισμοί. Ξέρουν όμως καλά πως μια εκπομπή με ρεμπέτικα τραγούδια σίγουρα θα «κάνει νούμερα».

Κι έτσι επανέρχονται κάθε τόσο, τάχα με ένα αφιέρωμα σε συγκεκριμένο δημιουργό, δήθεν με ευκαιρία κάποια «επέτειο», ψάχνουν και βρίσκουν λόγους να καλούν στις εκπομπές τους ανθρώπους και συγκροτήματα που ασχολούνται με το «αστικό λαϊκό τραγούδι».

Αυτή είναι η κανονική του ονομασία. Πρόκειται για το τραγούδι που εμφανίστηκε και αναπτύχθηκε στα μεγάλα αστικά κέντρα, σε αντιδιαστολή με το τραγούδι της υπαίθρου, που έζησε στις μικρές κοινότητες της επαρχίας.

Ζήτησα, που λέτε, από αυτόν τον φίλο μου να μου δώσει έναν ορισμό. Τι θα απαντούσε αν τον ρωτούσαν τι είναι το ρεμπέτικο τραγούδι; Έστω το… αστικό λαϊκό τραγούδι. Εκείνος δανείστηκε έναν ορισμό και μου τον είπε.

Πήρε τα λόγια του μεγάλου Ισπανού θεατρικού συγγραφές Λόπε ντε Βέγκα (1562-1635) ο οποίος όταν του ζητήθηκε να δώσει έναν ορισμό για το θέατρο είπε: «τρία σανίδια, δύο πρόσωπα, ένα πάθος».

Έτσι, λοιπόν, σύμφωνα με την παράφραση του φίλου μου, το ρεμπέτικο μπορεί να οριστεί ως «τρία σύρματα, δύο άνθρωποι, ένα μεράκι». Μου διευκρίνισε μάλιστα ότι οι άνθρωποι μπορεί… να μην είναι παρόντες και οι δύο!

Αυτό είναι το ρεμπέτικο τραγούδι. Αν το απαλλάξουμε από τα περιττά φτιασίδια και κρατήσουμε την ουσία του, θα δούμε ότι πρόκειται για ένα μεράκι που κάποιος μοναχικός άνθρωπος προσπαθεί να εκφράσει μέσα από ένα σχετικά απλό όργανο.

Το άλλο πουλάκι:

Εμένα μου άρεσε κάτι άλλο.

Το άκουσα κάποτε από έναν πολυταξιδεμένο μουσικό του ρεμπέτικου και πολύ άξιο οργανοποιό. Μου είπε ότι, κατά τη γνώμη του το ρεμπέτικο είναι το στοιχείο εκείνο που ενοποιεί, περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, τους Έλληνες.

«Έχω ταξιδέψει σε όλο τον κόσμο. Μπορείς να βρεις Έλληνες που δεν ξέρουν λέξη ελληνικά, που δεν έχουν σχέση με την Ορθόδοξη παράδοση, που δεν έχουν ταξιδέψει ποτέ στην Ελλάδα –μπορεί και να μην γνωρίζουν πού βρίσκεται….

Μπορεί να μην ξέρουν τίποτε για την ιστορία ή τον πολιτισμό της χώρας μας. Σπανίως όμως θα συναντήσεις κάποιον που να μην γνωρίζει δυο τρία ρεμπέτικα τραγούδια. Ακόμη κι αν δεν καταλαβαίνει τους στίχους».

Ακόμη όμως και έχοντας όλα αυτά κατά νου, δεν μπορούσα να καταλάβω τι μπορεί να λέει κάποιος δεκαπέντε χρόνια σε «συναντήσεις για το ρεμπέτικο τραγούδι και τον κόσμο του». Διότι αυτό διάβασα:

Φέτος είναι η δέκατη πέμπτη φορά που πραγματοποιούνται αυτές οι συναντήσεις. Ρώτησα, λοιπόν, έναν από τους πιο τακτικούς «μαθητές», που παρακολουθούν από τον πρώτο κύκλο, και ακούστε τι μου είπε:

«Φαίνεται πως το θέμα είναι ανεξάντλητο. Κάθε κύκλος περιλαμβάνει πέντε συναντήσεις, σε κάθε μια τις οποίες ακούμε είκοσι τραγούδια και βλέπουμε πάνω από εκατόν είκοσι διαφάνειες με κείμενα και εικόνες. 

Συγχρόνως συζητάμε για την εποχή τα πρόσωπα ή το φαινόμενο που εξετάζουμε κάθε φορά. Όταν λέμε «φαινόμενα» να φανταστείς κάτι σαν τη ζωή στη Σμύρνη ή την Πόλη, την προσφυγιά, τον ξενιτεμό και τη ζωή στην Αμερική, αλλά και τη χρήση ουσιών, το λογοκρισία, τη διακογραφική παραγωγή…

Μέχρι στιγμής έχουμε ακούσει 1.215 διαφορετικά τραγούδια (γίνεται προσπάθεια να μην ξανακούμε τα ίδια, αν δεν υπάρχει ειδικός λόγος) κι έχουμε δει πάνω από 8.500 διαφάνειες, ενώ παρακολουθήσαμε και πάρα πολλά βίντεο.

Υπάρχει επομένως πολύ υλικό που μπορεί να ενδιαφέρει όσους παρακολουθούν αυτές στις συναντήσεις –και δεν είναι λίγοι. Δεν είναι τυχαίο ότι πάνω στο ρεμπέτικο εκπονούνται πλέον μεταπτυχιακά και διδακτορικές διατριβές».

Και ένα τρίτο πουλάκι:

Δεν ρωτήσαμε για φέτος…

Διότι μας είχαν πληροφορήσει ήδη τα ΧΡΟΝΙΚΑ! Φέτος το θέμα είναι η δύσκολη δεκαετία του 1940, κατά την οποία συνέβησαν συγκλονιστικά πράγματα που επηρέασαν και το αστικό λαϊκό τραγούδι.

Ο πόλεμος είναι πάντοτε μια βίαιη τομή στη συνέχεια της Ιστορίας. Αλλάζει άρδην τα κοινωνικά δεδομένα και το τραγούδι, ως ένα προϊόν της εποχής του, δεν μπορεί παρά να επηρεαστεί από τις αλλαγές αυτές.

Κάτι τέτοιο συνέβη και με το ρεμπέτικο. Στην κατοχή χάθηκε ένας σημαντικός αριθμός δημιουργών. Άλλαξε ο τρόπος διασκέδασης. Άλλαξαν τα μουσικά όργανα που χρησιμοποιούνταν στις ορχήστρες.

Σφραγίστηκαν τα ραδιόφωνα. Έκλεισαν οι δισκογραφικές εταιρείες. Εμφανίστηκαν νέα είδη που επηρέασαν την μετέπειτα εξέλιξή του. Νέοι δημιουργοί ήρθαν στο προσκήνιο, ενώ άρχισαν να κάνουν την εμφάνισή τους οι πρώτοι επαγγελματίες στιχουργοί.

Ενδιαφέροντα ακούγονται όλα αυτά. Σκεφτόμαστε να παρακολουθήσουμε κι εμείς φέτος αυτές τις συναντήσεις. Μας άρεσε εκείνο το… «στόχος των συναντήσεων αυτών, είναι η διερεύνηση των λόγων που συνηγορούν στην ανάδειξη του ρεμπέτικου τραγουδιού ως σημαντικού στοιχείου του λαϊκού μας πολιτισμού».

Αυτό δηλαδή που κατάλαβε και η UNESCO για την οποία σας μιλήσαμε χθες. Λέτε η Διακυβερνητική Επιτροπή για τη Διαφύλαξη της Άυλης Κληρονομιάς να επηρεάστηκε από τέτοιου είδους εκδηλώσεις;

Ποιος ξέρει;

 «Έλα κι οι ρεμπέτες έχουν,

μάνα μου, χρυσή καρδιά».

180130 ΡΕΜΠΕΤΑΔΙΚΟΝ-1

Το ένα πουλάκι:

Για το ρεμπέτικο.

Σκεφτόμουν κάποια πράγματα, με αφορμή το δελτίο τύπου που διάβασα -πού αλλού;- στα ΧΡΟΝΙΚΑ, σχετικά με μια σειρά εκδηλώσεων της Οικολογικής Κίνησης Δράμας, γύρω από το ρεμπέτικο τραγούδι.

Θέλησα να τα μοιραστώ μαζί σας, επειδή με κούρασε η συνεχής κουβέντα γύρω από την πολιτική ή το «μακεδονικό». Γύρω μας συμβαίνουν πράγματα αξιόλογα και εμείς ασχολούμαστε με το πώς γιορτάστηκαν τα τρία χρόνια διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ.

Τι είναι το ρεμπέτικο τραγούδι;

Μη βιαστείτε να απαντήσετε, διότι το έκαναν άλλοι πριν από σας. «Είναι ένα στοιχείο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας». Είτε σας αρέσει είτε όχι, αυτή είναι η απόφαση της UNESCO!

Μια απόφαση που πάρθηκε έπειτα από την εξέταση του σχετικού φακέλου που κατατέθηκε στην Διακυβερνητική Επιτροπή για τη Διαφύλαξη της Άυλης Κληρονομιάς, η οποία συνεδρίασε στο νησάκι Τζετζού της Νότιας Κορέας.

Πριν πούμε ποια ακριβώς ήταν η εκτίμηση για το ρεμπέτικο, αξίζει να αναφέρουμε ότι, μαζί μ’ αυτό, εντάχθηκαν στον σχετικό κατάλογο το ελβετικό καρναβάλι της Βασιλείας, η τέχνη των μυλωνάδων της Ολλανδίας, τα κεραμικά αγαλματίδια του Εστρεμόζ της Πορτογαλίας.

Ακόμη, υπάρχουν και γαστρονομικοί θησαυροί, όπως τα ντολμαδάκια του Αζερμπαϊτζάν και η περίφημη, γνωστή σε όλους και αγαπητή, ιταλική πίτσα. Και επειδή μιλάμε για άυλο πολιτισμό, δικαίως θα αναρωτιούνται κάποιοι τι θέση έχουν τα φαγητά στη λίστα.

Ας το διευκρινίσουμε, λοιπόν, για να γίνει κατανοητό. Δεν μιλάμε για αυτή καθαυτή την πίτσα, αλλά για την… τέχνη της παρασκευής της. Που έχει να κάνει από τη συνταγή, μέχρι τον ταχυδακτυλουργικό τρόπο με τον οποίο φτιάχνουν τη ζύμη.

Όταν μάλιστα ο πιτσαγιόλο είναι μερακλής, τότε πέρα από τις δεξιοτεχνικές κινήσεις, η τέχνη του συνδυάζει «τραγούδια, χαμόγελα, τεχνική και θέαμα», επομένως μιλάμε για μια ολοκληρωμένη τέχνη που έχει τις ρίζες της στον 16^ο αιώνα.

Αφήστε που η πίτσα έχει καταφέρει να γίνει ίσως το πιο αγαπητό, σίγουρα όμως το πιο φωτογραφημένο φαγητό του κόσμου, αφού κάθε δευτερόλεπτο αναρτώνται στο ίνσταγκραμ περίπου είκοσι νέες φωτογραφίες.

Το άλλο πουλάκι:

Πανηγυρίζουν οι Ιταλοί.

Πανηγυρίζουμε όμως κι εμείς για το δικό μας ρεμπέτικο. Ας ρίξουμε μια ματιά στη σελίδα της UNESCO για να δούμε τι μπορεί να διαβάσει ο επισκέπτης από κάθε άκρη του κόσμου, σχετικά με αυτό.

«Το ρεμπέτικο είναι μια μουσική και πολιτιστική έκφραση που συνδέεται άμεσα με το τραγούδι και τον χορό, η οποία αρχικά διαδόθηκε στους αστικούς πληθυσμούς κατώτερης και εργατικής τάξης στις αρχές του εικοστού αιώνα. 

Τα ρεμπέτικα τραγούδια αποτελούν πλέον ένα τυποποιημένο ρεπερτόριο σχεδόν σε κάθε κοινωνική εκδήλωση που περιλαμβάνει μουσική και χορό. Το μουσικό κομμάτι εκτελείται στο κοινό, ενώ οι καλλιτέχνες ενθαρρύνουν τη συμμετοχή του. 

Η μορφή διασκέδασης αυτή είναι ανοιχτή σε όλους και οι παρέες που γλεντούν μ’ αυτόν τον τρόπο  θα μπορούσαν να συμπεριλάβουν οποιοδήποτε ελληνικό ή ελληνόφωνο πρόσωπο που απολαμβάνει αυτή τη μορφή μουσικής και χορού. 

Τα ρεμπέτικα τραγούδια περιέχουν ανεκτίμητες αναφορές στα έθιμα, τις πρακτικές και τις παραδόσεις ενός συγκεκριμένου τρόπου ζωής, αλλά πάνω απ’ όλα, πρόκειται για μια ζωντανή μουσική παράδοση με ισχυρό συμβολικό, ιδεολογικό και καλλιτεχνικό χαρακτήρα. 

Αρχικά, η διάδοση του ρεμπέτικου πραγματοποιήθηκε αποκλειστικά προφορικά, μέσω της ζωντανής ερμηνείας των τραγουδιών και της διδασκαλίας των νεότερων καλλιτεχνών από τους μεγαλύτερους μουσικούς και τραγουδιστές. 

Αυτή η μη τυπική μέθοδος μάθησης εξακολουθεί να είναι σημαντική, αλλά η πρόσφατη εξάπλωση των ηχογραφήσεων, των μέσων μαζικής ενημέρωσης και του κινηματογράφου ενίσχυσε άλλες μεθόδους εξάπλωσης του τραγουδιού αυτού.

Κατά την τελευταία δεκαετία, τα ρεμπέτικα έχουν αρχίσει όλο και περισσότερο να διδάσκονται στα μουσικά σχολεία, τα ωδεία και τα πανεπιστήμια, διδασκαλία που συμβάλλει στην ευρύτερη διάδοση τους.

Στο μεταξύ, οι μουσικοί και οι άνθρωποι που απολαμβάνουν το ρεμπέτικο εξακολουθούν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στο να διατηρηθεί ζωντανή η παράδοσή του».

Και ένα τρίτο πουλάκι:

Μπράβο την UNESCO!

Δεν τα λέει και άσχημα. Μόνο που θα μπορούσε να έχει κανείς κάποιες ενστάσεις στο κατά πόσο, στην περίπτωση του τραγουδιού και συγκεκριμένα του ρεμπέτικου, μιλάμε (αποκλειστικά) για άυλο πολιτισμό. Ελάτε να διαβάσουμε λίγο από την εγκυκλοπαίδεια:

«Ο όρος Πολιτιστική Κληρονομιά περιλαμβάνει τον απτό πολιτισμό (όπως κτίρια, μνημεία, τοπία, βιβλία, έργα τέχνης και τεκμήρια), τον άυλο πολιτισμό (όπως τη λαογραφία, τις παραδόσεις, τη γλώσσα και τη γνώση) και τη “φυσική” κληρονομιά, που περιλαμβάνει σημαντικά πολιτιστικά τοπία και βιοποικιλότητα. 

Η Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά συνίσταται από τα μη ψηλαφητά χαρακτηριστικά ενός συγκεκριμένου πολιτισμού, τα οποία συχνά διατηρούνται από κοινωνικά έθιμα κατά τη διάρκεια μιας συγκεκριμένης ιστορικής περιόδου.

Πρόκειται για τους τρόπους και τα μέσα συμπεριφοράς μιας κοινωνίας, ή τους συχνούς τυπικούς κανόνες λειτουργίας σε ένα ιδιαίτερο πολιτιστικό κλίμα, όπως π.χ. κοινωνικές αξίες και παραδόσεις, έθιμα και πρακτικές, οι αισθητικές και πνευματικές αντιλήψεις, η καλλιτεχνική έκφραση, η γλώσσα, καθώς και άλλες πτυχές της ανθρώπινης πολιτιστικής δραστηριότητας».

Καλά και άγια όλα αυτά, όμως στην περίπτωση του ρεμπέτικου τραγουδιού μιλάμε για κάτι περισσότερο, για κάτι που μπορούμε να το «ψηλαφίσουμε», επομένως θα το αδικούσαμε αν λέγαμε ότι είναι… εντελώς άυλο.

Διότι τότε θα έπρεπε να αφαιρέσουμε από το σύνολο αυτής της κληρονομιάς τη δουλειά που έκαναν π.χ. οι κατασκευαστές μουσικών οργάνων, οι συλλέκτες δίσκων γραμμοφώνου, ακόμη και οι μελετητές και συγγραφείς βιβλίων σχετικών με το ρεμπέτικο.

Επειδή όμως το θέμα είναι πολύ μεγάλο, θα συνεχίσουμε το σχόλιό μας και αύριο.

 

Μπράβο, Μάρκο!